જવાબ

પર્યુષણમાં અઠ્ઠમ તપનું ખૂબ વિશેષ મહત્વ છે. અઠ્ઠમ એટલે સતત ત્રણ દિવસનો ઉપવાસ. પર્યુષણ આત્મશુદ્ધિ, ક્ષમા, સંયમ અને તપનો પવિત્ર સમય છે, તેથી આ સમયમાં કરેલું અઠ્ઠમ તપ આત્માને પાપકર્મોથી હળવો કરવા અને ધર્મમાં સ્થિર થવા માટે અત્યંત લાભદાયી માનવામાં આવે છે.

સમજૂતી

પર્યુષણ દરમિયાન શ્રાવક-શ્રાવિકાઓ પોતાની શક્તિ મુજબ ઉપવાસ, એકાસણું, બિયાસણું, આયંબિલ, પ્રતિક્રમણ, સ્વાધ્યાય, સામાયિક અને ક્ષમાપના કરે છે.

અઠ્ઠમ તપનું મહત્વ:

• આત્મશુદ્ધિ: ઉપવાસ દ્વારા શરીર અને ઇન્દ્રિયોના આસક્તિભાવને ઘટાડવાનો પ્રયત્ન થાય છે.
• કર્મનિર્જરા: Jain Dharma પ્રમાણે તપથી બંધાયેલા કર્મોની નિર્જરા થાય છે.
• સંયમની વૃદ્ધિ: ભૂખ, સ્વાદ અને સુખસગવડ ઉપર નિયંત્રણ રાખવાથી સંયમ મજબૂત બને છે.
• ધ્યાન અને ધર્મભાવ: ઉપવાસનો હેતુ માત્ર ન ખાવું નથી, પરંતુ મનને પ્રતિક્રમણ, સ્વાધ્યાય, જપ, ધ્યાન અને ક્ષમાભાવમાં લગાવવો છે.
• પર્યુષણની ભાવનાને અનુરૂપ: પર્યુષણનો મુખ્ય સંદેશ છે—પોતાના દોષ જોવો, પાપનો પ્રાયશ્ચિત્ત કરવો અને સૌને ક્ષમા કરવી. અઠ્ઠમ તપ આ ભાવનાને વધુ ગાઢ બનાવે છે.

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન ધર્મમાં તપનો સાચો અર્થ માત્ર શરીરને કષ્ટ આપવો નથી. સાચું તપ એ છે કે આત્મા રાગ, દ્વેષ, ક્રોધ, માન, માયા અને લોભથી દૂર થાય. જો અઠ્ઠમ તપ સાથે વિનય, શાંતિ, ક્ષમા, સ્વાધ્યાય અને સમતા રાખવામાં આવે, તો તે આત્મકલ્યાણનું શક્તિશાળી સાધન બને છે.

પર્યુષણમાં અઠ્ઠમ કરનાર વ્યક્તિએ ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે:

• અહંકાર ન આવે કે “મેં મોટું તપ કર્યું”.
• ક્રોધ, ચીડિયાપણું કે દેખાડો ન થાય.
• વધારે સમય ધર્મચિંતન, પ્રતિક્રમણ અને આત્મપરીક્ષણમાં પસાર થાય.
• તપ પોતાની શક્તિ અને આરોગ્ય અનુસાર કરવું.

સાર

પર્યુષણમાં અઠ્ઠમ તપ આત્માને શુદ્ધ કરવાનું, કર્મોની નિર્જરા કરવાનું અને સંયમ-ક્ષમા-સમતા વધારવાનું ઉત્તમ સાધન છે. પરંતુ તેનું સાચું ફળ ત્યારે મળે છે જ્યારે તપ સાથે નમ્રતા, ભાવશુદ્ધિ અને આત્મજાગૃતિ જોડાય.