જવાબ

જૈન દર્શન મુજબ અઢીદ્વીપની બહાર પણ જીવ હોય છે, પરંતુ ત્યાં મનુષ્ય કે તિર્યંચ જેવા સ્થૂળ શરીરવાળા જીવો સામાન્ય રીતે નથી માનવામાં આવતા.

અઢીદ્વીપની બહાર મુખ્યત્વે:

• દેવગતિના જીવો
• નારકગતિના જીવો
• સૂક્ષ્મ નિગોદાદિ જીવો

હોય છે એવું જૈન પરંપરામાં સમજાવવામાં આવે છે.

સમજણ

જૈન બ્રહ્માંડ રચનામાં મનુષ્યલોક તે ક્ષેત્ર છે જ્યાં મનુષ્ય જન્મ મેળવી શકે છે. મનુષ્યલોકમાં જંબૂદ્વીપ, ધાતકીખંડ અને અડધો પુષ્કરાર્ધ દ્વીપ — એટલે અઢીદ્વીપ આવે છે.

આ અઢીદ્વીપમાં જ:

• મનુષ્ય જન્મ,
• તિર્થંકર ભગવાનનો જન્મ,
• સાધુધર્મ, સંયમ અને મોક્ષમાર્ગની સાધના

સંભવ માનવામાં આવે છે.

અઢીદ્વીપની બહાર અનંત દ્વીપ-સમુદ્રોની રચના વર્ણવાય છે, પરંતુ ત્યાં મનુષ્ય જેવા ધર્મસાધનક્ષમ જીવોનો જન્મ નથી માનવામાં આવતો.

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન ધર્મમાં અઢીદ્વીપનું વિશેષ મહત્વ છે કારણ કે અહીંથી જ જીવ સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્ર દ્વારા મોક્ષમાર્ગમાં આગળ વધી શકે છે.

સાર

અઢીદ્વીપની બહાર જીવ તો હોય છે, પરંતુ મનુષ્ય જન્મ અને મોક્ષસાધના માટે યોગ્ય ક્ષેત્ર અઢીદ્વીપમાં જ માનવામાં આવે છે.