જવાબ

ભરત ચક્રવર્તી જૈન પરંપરામાં પ્રથમ તીર્થંકર ભગવાન ઋષભદેવના જ્યેષ્ઠ પુત્ર તરીકે માનવામાં આવે છે. તેઓ છ ખંડના વિજેતા અને મહાન ચક્રવર્તી સમ્રાટ હતા. ભારત દેશનું નામ પણ પરંપરા મુજબ તેમના નામ પરથી “ભારત” પડ્યું એવું જૈન પરંપરામાં માનવામાં આવે છે.

સમજણ

ભરત ચક્રવર્તીનો જન્મ ભગવાન ઋષભદેવ અને માતા સુમંગલા દેવીના પુત્ર તરીકે થયો હતો. ભગવાન ઋષભદેવે રાજપાટ છોડીને દીક્ષા લીધા પછી તેમના પુત્રોને રાજ્ય આપ્યું. તેમાં ભરતને અયોધ્યાનું રાજ્ય મળ્યું.

ભરત ખૂબ શક્તિશાળી, ન્યાયી અને વિજયી રાજા હતા. તેમને “ચક્રરત્ન” પ્રાપ્ત થયું, જેના કારણે તેઓ ચક્રવર્તી કહેવાયા. ચક્રવર્તી એટલે એવો મહાસમ્રાટ જે સમગ્ર ધરતીના વિશાળ પ્રદેશો પર ધર્મપૂર્વક રાજ્ય કરે.

ભરત ચક્રવર્તીના ભાઈ બાહુબલી સાથેનો પ્રસંગ જૈન પરંપરામાં ખૂબ પ્રસિદ્ધ છે. બંને વચ્ચે રાજ્યસત્તાને લઈને વિવાદ થયો. યુદ્ધ ટાળવા માટે બંને વચ્ચે વ્યક્તિગત સ્પર્ધાઓ થઈ. તેમાં બાહુબલી વિજયી થયા, પરંતુ પછી તેમને વૈરાગ્ય આવ્યું અને તેઓ દીક્ષા માર્ગે આગળ વધ્યા.

ભરત ચક્રવર્તી પોતે પણ અંતે વૈરાગ્ય તરફ વળ્યા. જૈન પરંપરામાં તેમને આત્મજ્ઞાન અને મોક્ષમાર્ગ સાથે જોડાયેલા મહાન પુરુષ તરીકે માન આપવામાં આવે છે.

આધ્યાત્મિક સમજણ

ભરત ચક્રવર્તીનું જીવન બતાવે છે કે:

• સંસારનું સામ્રાજ્ય મોટું હોય તો પણ આત્મશાંતિ વિના અધૂરું છે.
• શક્તિ, વૈભવ અને વિજય અંતિમ લક્ષ્ય નથી.
• સાચો વિજય બહારના રાજ્ય પર નહીં, પોતાના રાગ-દ્વેષ પર છે.
• વૈરાગ્ય અને આત્મજાગૃતિ જ જીવનનું શ્રેષ્ઠ ધ્યેય છે.

સાર

ભરત ચક્રવર્તી માત્ર મહાન સમ્રાટ નહોતા, પરંતુ તેઓ જૈન ધર્મમાં વૈભવમાંથી વૈરાગ્ય તરફ દોરી જતું એક ઊંડું આધ્યાત્મિક ઉદાહરણ છે.