Answer

Jain Dharma મુજબ મોક્ષ માત્ર તે આત્માને મળે છે જે સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્ર પ્રાપ્ત કરે છે.

એટલે પ્રશ્નનો સાચો જવાબ એવો છે:

મોક્ષ કોઈ જાતિ, નામ, પંથ કે લેબલથી મળતો નથી; મોક્ષ આત્માની શુદ્ધિથી મળે છે.

Explanation

Jain Dharma કહે છે કે દરેક જીવમાં મોક્ષ પામવાની ક્ષમતા છે. પરંતુ મોક્ષ માટે જરૂરી છે:

• સમ્યક દર્શન — સત્ય તત્ત્વોમાં સાચી શ્રદ્ધા
• સમ્યક જ્ઞાન — આત્મા, કર્મ, બંધ, સંવર, નિર્જરા વગેરેનું સાચું જ્ઞાન
• સમ્યક ચારિત્ર — રાગ-દ્વેષ છોડીને અહિંસા, સંયમ અને વીતરાગતા તરફ જીવવું

Jain દૃષ્ટિએ, જો કોઈ જીવ આ માર્ગને સાચી રીતે પ્રાપ્ત કરે છે, તો તે મોક્ષ તરફ આગળ વધી શકે છે.

પરંતુ Jain Dharma એ પણ માને છે કે તીર્થંકરોએ બતાવેલો મોક્ષમાર્ગ જ પૂર્ણ અને યથાર્થ મોક્ષમાર્ગ છે, કારણ કે તે કર્મબંધનથી સંપૂર્ણ મુક્તિનો માર્ગ બતાવે છે.

Spiritual Understanding

“Jain સિવાય કોઈને મોક્ષ ન મળે” એવું માત્ર બાહ્ય ઓળખના અર્થમાં સમજવું યોગ્ય નથી.

સાચી સમજ એ છે:

• મોક્ષ માટે Jain નામ ધારણ કરવું પૂરતું નથી.
• અને Jain ન કહેવાતા વ્યક્તિમાં પણ જો આત્માની સાચી શ્રદ્ધા, જ્ઞાન અને ચારિત્ર પ્રગટ થાય, તો તે તત્ત્વથી મોક્ષમાર્ગ પર છે.
• મોક્ષનો આધાર આત્માની શુદ્ધિ છે, સામાજિક ઓળખ નથી.

Takeaway

Jain Dharma મુજબ મોક્ષનો માર્ગ સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્ર છે. જે આત્મા આ માર્ગે ચાલે છે, તે મોક્ષનો અધિકારી બને છે — માત્ર નામથી નહીં, પરંતુ ગુણથી.