જવાબ

જૈન પરંપરા મુજબ આ અવસર્પિણી કાળમાં સ્ત્રી તીર્થંકર નથી થયા. તેનું મુખ્ય કારણ એ માનવામાં આવે છે કે તીર્થંકર નામકર્મનો ઉદય અને તીર્થંકર પદની પૂર્ણ જવાબદારી માટે જે વિશેષ પુણ્ય, પુરુષાર્થ અને દૈહિક-સામાજિક પરિસ્થિતિ જરૂરી છે, તે આ કાળમાં પુરુષ શરીરમાં જ પૂર્ણ રીતે પ્રગટ થાય છે.

સમજૂતી

જૈન ધર્મમાં આત્મા માટે સ્ત્રી કે પુરુષનો ભેદ નથી. આત્મા તો સ્વરૂપે શાશ્વત, ચૈતન્યમય અને મોક્ષનો અધિકારી છે.

પરંતુ તીર્થંકર પદ માત્ર મોક્ષ પ્રાપ્ત કરવાનું પદ નથી. તીર્થંકર:

• ચારિત્ર ધર્મની પુનઃસ્થાપના કરે છે,
• ચતુર્વિધ સંઘની સ્થાપના કરે છે,
• અસંખ્ય જીવોને ધર્મમાર્ગ બતાવે છે,
• અને લોકકલ્યાણ માટે વિશેષ તીર્થની રચના કરે છે.

આ માટે “તીર્થંકર નામકર્મ” નામનું અત્યંત વિશેષ પુણ્યકર્મ જોઈએ. પરંપરાગત દૃષ્ટિએ આ કર્મનો ઉદય આ કાળમાં પુરુષ શરીરમાં થાય છે, તેથી ૨૪ તીર્થંકર પુરુષરૂપે પ્રગટ થયા છે.

પરંપરાગત ભેદ

આ વિષયમાં જૈન પરંપરાઓમાં થોડો મતભેદ છે:

• દિગંબર પરંપરા પ્રમાણે તીર્થંકર અને મોક્ષ માટે અંતિમ જન્મ પુરુષ શરીરમાં જ હોવો જરૂરી માનવામાં આવે છે.
• શ્વેતાંબર પરંપરા પ્રમાણે સ્ત્રી પણ મોક્ષ પ્રાપ્ત કરી શકે છે, અને તેઓ ૧૯મા તીર્થંકર શ્રી મલ્લિનાથ ભગવાનને સ્ત્રીરૂપે સ્વીકારે છે.

એટલે “સ્ત્રી તીર્થંકર નથી” એવું કહેવું દિગંબર દૃષ્ટિથી યોગ્ય છે, પરંતુ શ્વેતાંબર દૃષ્ટિએ શ્રી મલ્લિનાથ ભગવાન સ્ત્રી તીર્થંકર તરીકે માન્ય છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મનો મૂળ સંદેશ એ છે કે આત્માનું કલ્યાણ લિંગ પર આધારિત નથી, પણ:

• સમ્યગ્ દર્શન,
• સમ્યગ્ જ્ઞાન,
• સમ્યગ્ ચારિત્ર,
• તપ,
• અને કર્મનિર્જરા

પર આધારિત છે.

સ્ત્રી હોય કે પુરુષ, દરેક આત્મા સમ્યક માર્ગે ચાલીને ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

સાર

જૈન દૃષ્ટિએ આત્મા સ્ત્રી-પુરુષથી પર છે. તીર્થંકર પદ વિશે પરંપરાગત મતોમાં ભેદ છે, પરંતુ મોક્ષમાર્ગ માટે શ્રદ્ધા, જ્ઞાન, ચારિત્ર અને તપ જ મુખ્ય છે.