જવાબ

જૈન દર્શન મુજબ ધર્મને સૌથી વધારે મહત્વ આપવું જોઈએ, કારણ કે સાચો ધર્મ જ કર્મના બંધનમાંથી આત્માને મુક્ત કરવાની દિશા બતાવે છે.

પરંતુ અહીં “કર્મ”નો અર્થ જો દૈનિક ફરજ, વ્યવહાર, જવાબદારી અથવા કામ એવો હોય, તો તેને છોડવું નહીં; તેને ધર્મભાવથી, અહિંસા-સંયમ-સત્યતાથી કરવું જોઈએ.

સમજણ

જૈન ધર્મમાં “કર્મ”ના બે અર્થ સમજવા જેવા છે:

• કર્મ તરીકે પાપ-પુણ્યના સૂક્ષ્મ બંધન: જે આત્માને સંસારમાં બાંધે છે.
• કર્મ તરીકે રોજિંદું કામ કે ફરજ: પરિવાર, સમાજ, વ્યવસાય વગેરેની જવાબદારીઓ.

જો પ્રશ્ન આત્મકલ્યાણની દૃષ્ટિએ હોય, તો ધર્મ પ્રથમ છે, કારણ કે ધર્મ આત્માને શુદ્ધ બનાવે છે અને કર્મબંધ ઘટાડે છે.

જો પ્રશ્ન જીવનવ્યવહારની દૃષ્ટિએ હોય, તો કર્મ પણ ધર્મપૂર્વક કરવું જરૂરી છે. એટલે કે કામ કરો, પરંતુ:

• હિંસા ઓછામાં ઓછી થાય તેવો પ્રયત્ન કરો,
• જૂઠ, છેતરપિંડી, લોભથી બચો,
• અપરિગ્રહ અને સંયમ રાખો,
• દરેક કાર્યમાં કરુણા અને સમતા રાખો.

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન માર્ગનો હેતુ માત્ર બહારનું કામ કરવું નથી, પરંતુ આત્માની શુદ્ધિ કરવી છે. તેથી ધર્મ વગરનું કર્મ આત્માને વધુ બંધનમાં નાખી શકે છે, જ્યારે ધર્મભાવથી કરેલું કર્મ આત્માને સંયમ અને મુક્તિ તરફ લઈ જાય છે.

નિષ્કર્ષ

ધર્મને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ, અને કર્મને ધર્મપૂર્વક કરવું જોઈએ.

ટૂંકમાં:

કર્મ કરો, પણ ધર્મ છોડીને નહીં; ધર્મ રાખો, પણ ફરજથી ભાગીને નહીં.