જવાબ

ચૈત્યવંદન કરતી વખતે ડાબો પગ ઊંચો રાખવો અને વંદિત્તુ સૂત્ર બોલતી વખતે જમણો પગ ઊંચો રાખવો—આ મુખ્યત્વે વિનય, એકાગ્રતા અને શારીરિક સ્થિરતા માટેની પરંપરાગત ક્રિયા છે.

આ રીતે ઊભા રહેવું એ સૂચવે છે કે સાધક સામાન્ય આરામદાયક સ્થિતિમાં નથી, પરંતુ પ્રભુ, ગુરુ અને ધર્મ પ્રત્યે વિશેષ ભક્તિભાવથી કાયાને સંયમમાં રાખીને આરાધના કરી રહ્યો છે.

સમજૂતી

જૈન ઉપાસનામાં શરીર, વાણી અને મન—ત્રણેની શુદ્ધિ મહત્વની છે.

• પગ ઊંચો રાખવો એટલે કાયાને થોડી અસુવિધામાં રાખીને પ્રમાદ ઘટાડવો.
• આ સ્થિતિથી મન વધુ જાગૃત રહે છે અને સૂત્ર-પાઠ યાંત્રિક રીતે નહીં પરંતુ ભાવપૂર્વક થાય છે.
• ડાબો કે જમણો પગ ક્યારે ઊંચો રાખવો તે પરંપરાગત આચાર-પદ્ધતિ મુજબ શીખવવામાં આવે છે.
• ચૈત્યવંદન અને વંદિત્તુ બંનેમાં ભાવ એક જ છે—વિનય, ક્ષમાપના, નમ્રતા અને આત્મશુદ્ધિ.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મમાં બાહ્ય ક્રિયાનો હેતુ માત્ર શરીરની સ્થિતિ નથી; તે આંતરિક ભાવને જગાડવા માટે છે.

પગ ઊંચો રાખવો એ યાદ અપાવે છે કે:

• હું આરાધના સમયે પ્રમાદ છોડું છું.
• હું શરીરને સંયમમાં રાખું છું.
• હું પ્રભુ અને સાધુ-સાધ્વી ભગવંતો પ્રત્યે વિનય ધરાવું છું.
• મારા મનમાં નમ્રતા અને ક્ષમાભાવ રહે.

નોંધ

આ વિષયમાં ગચ્છ, સંપ્રદાય અને સ્થાનિક પરંપરા પ્રમાણે થોડી ભિન્ન રીતો જોવા મળે છે. તેથી પોતાના ગુરુભગવંત, પાઠશાળા શિક્ષક અથવા જાણકાર શ્રાવક-શ્રાવિકાથી પોતાની પરંપરા મુજબની યોગ્ય રીત સમજવી શ્રેષ્ઠ છે.

સાર

આ ક્રિયાનો મુખ્ય હેતુ છે: વિનય, જાગૃતિ, કાયસંયમ અને ભાવપૂર્વક આરાધના.