જવાબ

જૈન ધર્મમાં વ્યાકુલતાનો પરમાર્થ અર્થ છે: આત્માની સ્વાભાવિક શાંતિથી વિખૂટું પડીને રાગ, દ્વેષ, મોહ, ભય, ચિંતા, ઇચ્છા કે અશાંતિમાં ફસાઈ જવું.

પરમાર્થ દૃષ્ટિએ વ્યાકુલતા આત્માનો સ્વભાવ નથી; તે કર્મ, કષાય અને મોહના કારણે થતી અશાંત અવસ્થા છે.

સમજણ

આત્માનો મૂળ સ્વભાવ છે:

• શાંતિ
• સમતા
• જ્ઞાન
• દર્શન
• સુખ

પરંતુ જ્યારે જીવ બહારની વસ્તુઓમાં આસક્ત થાય છે, મનગમતું ન મળે ત્યારે દુઃખી થાય છે, ન ગમતું મળે ત્યારે ક્રોધિત થાય છે, અથવા ભવિષ્યની ચિંતા કરે છે, ત્યારે વ્યાકુલતા ઊભી થાય છે.

અટલે વ્યાકુલતા એટલે બહારની પરિસ્થિતિથી નહીં, પરંતુ અંદરના રાગ-દ્વેષ અને મોહથી ઉત્પન્ન થતી ચંચળતા.

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન દૃષ્ટિએ વ્યાકુલતા આપણને સમતા અને આત્મચિંતનથી દૂર લઈ જાય છે. જ્યાં વ્યાકુલતા છે, ત્યાં આત્માનું શાંત સ્વરૂપ સ્પષ્ટ અનુભવાતું નથી.

તેના વિરુદ્ધ, જ્યારે જીવ સમભાવમાં રહે છે, ત્યારે મન શાંત થાય છે અને આત્મા તરફ વળવાની શક્તિ વધે છે.

સાર

વ્યાકુલતા આત્માનો સ્વભાવ નથી; તે મોહ અને કષાયથી ઉપજેલી અશાંતિ છે. પરમાર્થ માર્ગમાં વ્યાકુલતાને છોડીને સમતા, શાંતિ અને આત્મજાગૃતિ તરફ આગળ વધવું જરૂરી છે.