જવાબ

જૈન ધર્મમાં બાર ભાવના એટલે આત્મકલ્યાણ માટે ચિંતન કરવાના 12 પવિત્ર વિચાર છે.

બાર ભાવના આ પ્રમાણે છે:

• 1. અનિત્ય ભાવના – આ સંસારની દરેક વસ્તુ નાશવંત છે.
• 2. અશરણ ભાવના – સંસારમાં કોઈ સાચું શરણ નથી; સાચું શરણ ધર્મ અને આત્મા છે.
• 3. સંસાર ભાવના – જન્મ-મરણનો સંસાર દુઃખમય છે.
• 4. એકત્વ ભાવના – આત્મા એકલો છે; કર્મ પોતે જ ભોગવવાના છે.
• 5. અન્યત્વ ભાવના – આત્મા શરીર, સંબંધો અને સંપત્તિથી જુદો છે.
• 6. અશુચિ ભાવના – શરીર અશુદ્ધ અને નાશવંત છે.
• 7. આશ્રવ ભાવના – પાપકર્મો આત્મામાં કેવી રીતે પ્રવેશે છે તેનું ચિંતન.
• 8. સંવર ભાવના – નવા કર્મોના આગમનને રોકવાનું ચિંતન.
• 9. નિર્જરા ભાવના – બંધાયેલા કર્મોની ક્ષય કરવાની ભાવના.
• 10. લોક ભાવના – આ લોક/બ્રહ્માંડના સ્વરૂપનું ચિંતન.
• 11. બોધિદુર્લભ ભાવના – સમ્યક દર્શન, જ્ઞાન અને ચારિત્ર મળવું અત્યંત દુર્લભ છે.
• 12. ધર્મ ભાવના – સાચા ધર્મનું મહત્ત્વ અને તેની આરાધનાનું ચિંતન.

ટૂંકમાં

બાર ભાવના જીવને વૈરાગ્ય, સમ્યક વિચાર અને આત્મજાગૃતિ તરફ દોરી જાય છે. તેનો હેતુ સંસારની આસક્તિ ઘટાડીને મોક્ષમાર્ગ તરફ આગળ વધવાનો છે.