Answer

Jain Dharma પ્રમાણે દેવલોક અને નરકમાં આયુષ્ય સૂર્ય કે ચંદ્રના આધારે નક્કી થતું નથી. ત્યાંનું આયુષ્ય જીવના પૂર્વ જન્મના બંધાયેલા આયુષ્ય કર્મના આધારે નક્કી થાય છે.

Explanation

જૈન કર્મ સિદ્ધાંત પ્રમાણે દરેક જીવ આગળના જન્મનું આયુષ્ય પોતાના પૂર્વ જીવનમાં જ બાંધી લે છે. તેને આયુષ્ય કર્મ કહેવાય છે.

જીવ જ્યારે મૃત્યુ પછી દેવલોક, નરક, મનુષ્યગતિ કે તિર્યંચગતિમાં જાય છે, ત્યારે ત્યાં કેટલું જીવન રહેશે તે પહેલેથી બંધાયેલા આયુષ્ય કર્મ પ્રમાણે જ હોય છે.

દેવલોક અને નરકમાં:

• સૂર્ય-ચંદ્ર નથી.
• દિવસ-રાત જેવી વ્યવસ્થા નથી.
• પણ આયુષ્યનું માપન કર્મની સ્થિતિ પ્રમાણે થાય છે.

અહીં “સમય” સૂર્ય-ચંદ્ર પર આધારિત નથી, પણ જૈન તત્ત્વજ્ઞાનમાં સમય એક સ્વતંત્ર દ્રવ્ય છે. એટલે સૂર્ય-ચંદ્ર ન હોય તો પણ સમય ચાલે છે.

Spiritual Understanding

આ વાતથી સમજાય છે કે જીવનની લંબાઈ બહારની ખગોળીય વ્યવસ્થાથી નક્કી થતી નથી, પરંતુ પોતાના કર્મબંધથી નક્કી થાય છે.

દેવલોકનું સુખ હોય કે નરકનું દુઃખ, બંને અનંત નથી. જ્યારે બંધાયેલું આયુષ્ય કર્મ પૂર્ણ થાય છે, ત્યારે જીવ તે ગતિમાંથી આગળના જન્મમાં જાય છે.

Takeaway

દેવલોક અને નરકમાં આયુષ્ય સૂર્ય-ચંદ્રથી નહીં, પણ પૂર્વે બંધાયેલા આયુષ્ય કર્મ અને સમય દ્રવ્યના આધારે ચાલે છે.