જવાબ

જૈન ધર્મ મુજબ જાતિસ્મરણ જ્ઞાન એટલે પૂર્વ જન્મોની સ્મૃતિ થવી. તે સામાન્ય સાધના દ્વારા “ખાતરીપૂર્વક થશે” એવું કહી શકાતું નથી. તે આત્માની વિશેષ નિર્મળતા, કર્મક્ષય-કર્મોપશમ અને ઊંચી આધ્યાત્મિક અવસ્થાથી પ્રગટ થતું જ્ઞાન છે.

પરંતુ મોક્ષમાર્ગને ઝડપી અને સાચી દિશામાં આગળ વધારવા માટે જૈન ધર્મમાં મુખ્ય 3 વસ્તુઓ કહેવામાં આવી છે:

• સમ્યગ્ દર્શન — આત્મા, કર્મ, મોક્ષ અને તત્ત્વોમાં સાચી શ્રદ્ધા
• સમ્યગ્ જ્ઞાન — જૈન તત્ત્વોને યોગ્ય રીતે સમજવું
• સમ્યગ્ ચારિત્ર — સમજ પ્રમાણે આચરણ કરવું

આ ત્રણને રત્નત્રય કહેવાય છે અને મોક્ષનો સાચો માર્ગ માનવામાં આવે છે.

પ્રેક્ટિકલ રીતે કળિયુગમાં શું કરી શકાય?

આજના સમયમાં પણ નીચેની 3 વસ્તુઓ સરળ અને ખૂબ ઉપયોગી છે:

• 1. દરરોજ સમાયિક અથવા થોડું ધ્યાન
  ઓછામાં ઓછા 20-30 મિનિટ શાંતિથી બેસીને આત્મચિંતન, નવકાર મંત્ર, પાપની આલોચના અને ક્ષમા ભાવ કરવો.
• 2. અહિંસા અને સંયમમાં વધારો
  ખાવા-પીવામાં, બોલવામાં, વિચારમાં અને વ્યવહારમાં જીવદયા રાખવી. ગુસ્સો, ખોટું બોલવું, લોભ, ઈર્ષ્યા અને અતિભોગ ઓછા કરવાના પ્રયત્ન કરવો.
• 3. પ્રતિક્રમણ અને પાપની આલોચના
  રોજ અથવા શક્ય હોય તેટલું નિયમિત પ્રતિક્રમણ કરવું. ભૂલ થઈ હોય તો હૃદયથી પસ્તાવો કરવો અને ફરી ન કરવાની ભાવના કરવી.

જાતિસ્મરણ જ્ઞાન વિશે સમજ

જાતિસ્મરણ માટે કોઈ સરળ “ટેકનિક” જૈન ધર્મમાં સામાન્ય રીતે આપવામાં આવતી નથી. આવા જ્ઞાનની પાછળ મુખ્ય કારણ હોય છે:

• કર્મોની નિર્જરા
• કષાયોની મંદતા
• ચિત્તની શુદ્ધિ
• સંયમ અને તપ
• આત્મામાં સ્થિરતા

એટલે જાતિસ્મરણ જ્ઞાનને લક્ષ્ય બનાવવા કરતાં આત્મશુદ્ધિને લક્ષ્ય બનાવવું વધારે યોગ્ય છે. આત્મા શુદ્ધ થતો જાય તો જ્ઞાન આપોઆપ પ્રગટ થવાની ક્ષમતા વધે છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

મોક્ષ “ઝડપી” મળવો કે “મોડો” મળવો તે માત્ર ઇચ્છા પર આધારિત નથી; તે કર્મબંધ, નિર્જરા, સમ્યગ્ દર્શન અને ચારિત્ર પર આધારિત છે. પરંતુ મનુષ્યભવમાં નાના-નાના સાચા નિયમો પણ બહુ મોટું પુણ્ય અને નિર્જરા કરાવે છે.

પ્રેક્ટિકલ રીતે તમે આ 3 નિયમ લો:

• રોજ નવકાર મંત્ર અને સમાયિક ભાવ
• રોજ કોઈને દુઃખ ન પહોંચાડવાની જાગૃતિ
• રોજ રાત્રે આત્મચિંતન: આજે મેં કોને દુઃખ આપ્યું?

સાર

જાતિસ્મરણ જ્ઞાન પાછળ ન દોડવું; આત્માની શુદ્ધિ પાછળ દોડવું. મોક્ષમાર્ગ માટે સૌથી મુખ્ય 3 વસ્તુ છે: સમ્યગ્ દર્શન, સમ્યગ્ જ્ઞાન અને સમ્યગ્ ચારિત્ર. અને આજના સમયમાં સહેલાઈથી શરૂ કરી શકાય એવી 3 સાધનાઓ છે: સમાયિક, અહિંસા-સંયમ, અને પ્રતિક્રમણ.