જવાબ

જૈન ધર્મમાં મીઠું ગરમ કરીને ખાવું “અનુમતિ છે” એવો અર્થ એવો નથી કે તેમાં જીવહિંસા બિલકુલ થતી નથી. અર્થ એવો છે કે ગૃહસ્થ જીવનમાં જ્યાં સંપૂર્ણ અહિંસા શક્ય નથી, ત્યાં અલ્પતમ હિંસા, સાવધાની, અને શાસ્ત્રોક્ત મર્યાદા રાખીને જીવન ચલાવવાની વ્યવસ્થા બતાવવામાં આવી છે.

સમજણ

મીઠું, પાણી, અનાજ, શાકભાજી વગેરેમાં સૂક્ષ્મ જીવો હોવાની વાત જૈન ધર્મમાં સ્વીકારવામાં આવી છે. તેથી ગૃહસ્થ માટે ખાવા-પીવામાં સંપૂર્ણ જીવહિંસા ટાળવી અતિ મુશ્કેલ છે.

મીઠું ગરમ કરવાનું કારણ સામાન્ય રીતે આ રીતે સમજાવવામાં આવે છે:

• ગરમ કરવાથી તેમાં રહેલા ભેજ, અશુદ્ધિ અને જીવોત્પત્તિની શક્યતા ઘટાડાય છે.
• જે વસ્તુમાં સતત જીવોત્પત્તિ થતી રહે તેવી સ્થિતિ ઘટાડવા માટે તેને પકવી/ગરમ કરી ઉપયોગમાં લેવાય છે.
• આ ગૃહસ્થ માટેની વ્યવહારિક મર્યાદા છે, મુનિધર્મ જેવી સંપૂર્ણ અહિંસા નથી.

એટલે કે, ગરમ કરતી વખતે જીવહિંસા થતી હોય શકે છે, પરંતુ જૈન દૃષ્ટિએ અહીં મુખ્ય વાત છે:

• ઇરાદાપૂર્વક જીવ મારવાની ભાવના ન હોવી
• અનાવશ્યક હિંસા ટાળવી
• ભવિષ્યમાં વધુ જીવોત્પત્તિ અટકાવવી
• ગૃહસ્થ માટે યોગ્ય મર્યાદિત ઉપયોગ કરવો

મુખ્ય તફાવત

જૈન ધર્મમાં હિંસા માત્ર બહારની ક્રિયા નથી; તેમાં ભાવ પણ ખૂબ મહત્વનો છે.

• પ્રમાદપૂર્વક, સ્વાદ માટે, લોભથી કરેલી હિંસા વધારે બંધનકારક છે.
• સાવધાનીપૂર્વક, જરૂરિયાત માટે, મર્યાદામાં કરેલી પ્રવૃત્તિ ગૃહસ્થાચારની મર્યાદામાં ગણાય છે.

આથી “allowed” નો અર્થ “હિંસા નથી” એવો નથી, પરંતુ “ગૃહસ્થ માટે શાસ્ત્રોક્ત મર્યાદામાં સ્વીકાર્ય” એવો છે.

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન ધર્મ આપણને ધીમે ધીમે હિંસા ઘટાડવાનું શીખવે છે. ગૃહસ્થ માટે લક્ષ્ય એ છે કે:

• ખોરાકમાં સાવધાની રાખવી
• અનંતકાય, રાત્રિભોજન, અભક્ષ્ય વસ્તુઓથી બચવું
• જરૂર કરતાં વધારે સંગ્રહ અને ઉપયોગ ન કરવો
• મન, વચન અને કાયાથી દયા રાખવી

સાર

મીઠું ગરમ કરવાથી જીવહિંસા થતી હોય શકે, છતાં ગૃહસ્થ માટે તે મર્યાદિત રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે કારણ કે તેનો હેતુ સ્વાદલાલસા નહીં પરંતુ સાવધાની, શુદ્ધિ અને આગળની જીવોત્પત્તિ ઘટાડવાનો છે.

જૈન ધર્મનો માર્ગ છે: હિંસા વધારવી નહીં, શક્ય તેટલી ઘટાડવી.