Answer

જૈન દર્શન મુજબ જ્ઞાનના દોષ 8 છે.

તે આ પ્રમાણે છે:

• શંકા – સાચા જ્ઞાન વિષે સંદેહ થવો
• વિપર્યય – વસ્તુને ખોટી રીતે સમજવી
• અનધ્યવસાય – સ્પષ્ટ નિર્ણય ન થવો
• સ્મૃતિભ્રંશ – શીખેલું અથવા જાણેલું ભૂલી જવું
• અજ્ઞાન – યોગ્ય જ્ઞાનનો અભાવ
• કુમતિ – ખોટી બુદ્ધિ અથવા ખોટો વિચાર
• કુશ્રુત – ખોટું શાસ્ત્રજ્ઞાન અથવા શાસ્ત્રનો ખોટો અર્થ કરવો
• વિભંગ – જ્ઞાનમાં અધૂરાપણું અથવા ખંડિત સમજ

Explanation

જ્ઞાન આત્માનો મૂળ ગુણ છે. પરંતુ કર્મોના આવરણ અને મોહના કારણે જ્ઞાનમાં ખોટ, સંદેહ, ભૂલ, અસ્પષ્ટતા કે વિકૃતિ આવે છે. આવા અવરોધોને જ્ઞાનના દોષ કહેવામાં આવે છે.

Takeaway

સાચું જ્ઞાન મેળવવા માટે શંકા, ખોટી સમજ અને અસ્પષ્ટતાથી બચવું જરૂરી છે. જૈન ધર્મમાં સમ્યક જ્ઞાન આત્મકલ્યાણનો અગત્યનો માર્ગ છે.