જવાબ

જૈન દર્શન મુજબ જીવના શરીરના અનેક પ્રકારોમાંથી બે મહત્વના પ્રકાર છે:

• ઔદારિક શરીર — સામાન્ય, સ્થૂળ અને ભૌતિક શરીર.
• વૈક્રિય શરીર — ઇચ્છા મુજબ રૂપ, આકાર અથવા કદ બદલી શકે તેવું વિશેષ શરીર.

સમજણ

ઔદારિક શરીર તે શરીર છે જે મનુષ્ય, તિર્યંચ અને કેટલાક જીવોમાં જોવા મળે છે. આ શરીર હાડકાં, માંસ, રક્ત વગેરે જેવા સ્થૂળ પદાર્થોથી બનેલું હોય છે. આપણું વર્તમાન માનવ શરીર ઔદારિક શરીર કહેવાય છે.

વૈક્રિય શરીર એવું શરીર છે જે સામાન્ય સ્થૂળ શરીર જેવું સ્થિર નથી. તે પોતાના રૂપમાં ફેરફાર કરી શકે છે — મોટું, નાનું, અનેક રૂપવાળું અથવા ભિન્ન આકારવાળું બની શકે છે. જૈન આગમોમાં દેવો અને નારકી જીવોને મુખ્યત્વે વૈક્રિય શરીર ધરાવનારા માનવામાં આવ્યા છે. કેટલાક વિશેષ યોગબળ અથવા લબ્ધિ ધરાવતા મુનિઓમાં પણ વૈક્રિય શક્તિનો ઉલ્લેખ મળે છે.

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન ધર્મમાં શરીર આત્મા નથી. શરીર તો કર્મના બંધથી મળેલું સાધન છે. ઔદારિક હોય કે વૈક્રિય, બંને પુદગલમય છે — એટલે કે ભૌતિક દ્રવ્યથી બનેલા છે.

આત્માનું સાચું સ્વરૂપ શરીરથી અલગ છે:

• આત્મા ચેતન છે.
• શરીર અચેતન છે.
• શરીર બદલાય છે, આત્માનું મૂળ સ્વરૂપ શાશ્વત છે.

તફાવત સંક્ષેપમાં

• ઔદારિક શરીર: સામાન્ય સ્થૂળ શરીર, જેમ કે માનવ શરીર.
• વૈક્રિય શરીર: રૂપાંતર કરવાની શક્તિ ધરાવતું શરીર, દેવો અને નારકી જીવોમાં જોવા મળે છે.

નિષ્કર્ષ

ઔદારિક શરીર સામાન્ય ભૌતિક શરીર છે, જ્યારે વૈક્રિય શરીર રૂપ બદલવાની વિશેષ ક્ષમતા ધરાવતું શરીર છે. પરંતુ જૈન ધર્મનો મુખ્ય બોધ એ છે કે કોઈ પણ શરીર આત્માનું સાચું સ્વરૂપ નથી; આત્મા શરીરથી ભિન્ન, ચેતન અને મુક્તિ પામવા યોગ્ય છે.