જવાબ

હા, ચક્રવર્તી રાજાને રાજ્ય-વ્યવસ્થા અને વિજય માટે યુદ્ધ વગેરે કરવાં પડતાં હોય છે, તેથી તેમનું જીવન સંપૂર્ણ અહિંસક સાધુજીવન જેવું નથી હોતું.

પરંતુ તેઓ જૈન શ્રદ્ધાવાળા, ધર્મનિષ્ઠ શ્રાવક હોઈ શકે છે. જૈન ધર્મમાં ચક્રવર્તી રાજાને મોક્ષમાર્ગનો શ્રદ્ધાળુ ગૃહસ્થ માનવામાં આવે છે, સાધુ નહીં.

સમજણ

જૈન ધર્મમાં બે મુખ્ય માર્ગ છે:

• મુનિધર્મ: સંપૂર્ણ અહિંસા, ત્યાગ, બ્રહ્મચર્ય અને પરિગ્રહનો સંપૂર્ણ છોડ.
• શ્રાવકધર્મ: ગૃહસ્થ જીવનમાં રહીને શક્ય હોય તેટલી અહિંસા, સંયમ, દાન, પૂજા, સમ્યક્ દર્શન અને સદ્આચાર.

ચક્રવર્તી રાજા ગૃહસ્થ હોય છે. તેઓ રાજધર્મના કારણે સૈન્ય, શાસન અને યુદ્ધ જેવી પ્રવૃત્તિઓમાં સંકળાઈ શકે છે. આવી પ્રવૃત્તિઓથી હિંસાકર્મ બંધાય છે, એટલે તેઓ તે અવસ્થામાં સંપૂર્ણ સંયમી કે મુક્તાત્મા નથી.

પણ જો તેમની અંદર:

• તીર્થંકર પ્રત્યે શ્રદ્ધા હોય,
• ધર્મમાં વિશ્વાસ હોય,
• સમ્યક્ દર્શન હોય,
• પાપનો ગર્વ ન હોય,
• અને અંતે વૈરાગ્ય લઈને દીક્ષા સ્વીકારવાની ભાવના હોય,

તો તેઓ જૈન શ્રાવક કહેવાય શકે.

ચક્રવર્તી અને હિંસા

જૈન દૃષ્ટિએ હિંસા હંમેશાં બંધનકારક છે. એથી યુદ્ધ કરવાથી પુણ્ય નહીં, પરંતુ પાપકર્મ પણ બંધાય છે.

પરંતુ ચક્રવર્તી રાજાની જૈનતા તેમના રાજકીય પદમાં નહીં, પણ તેમના:

• સમ્યક્ શ્રદ્ધા,
• ધર્મ પ્રત્યે વિનય,
• અંતરનું વૈરાગ્ય,
• અને અંતે સંયમ તરફ વળવાની શક્તિ

માં રહેલી છે.

સરળ ઉદાહરણ

જેમ કોઈ ગૃહસ્થ ખેતી, વેપાર કે ઘરગથ્થું જીવનમાં અજાણતાં કે વ્યવહારથી હિંસામાં સંકળાઈ જાય છે, છતાં જો તે જૈન ધર્મમાં શ્રદ્ધાવાળો અને સંયમી જીવન જીવવાનો પ્રયત્ન કરતો હોય તો શ્રાવક કહેવાય છે.

તેમ જ ચક્રવર્તી રાજા પણ ગૃહસ્થ અવસ્થામાં સંપૂર્ણ અહિંસક ન હોવા છતાં, ધર્મશ્રદ્ધા અને સમ્યક્ દર્શનથી જૈન ગણાય શકે.

Spiritual Understanding

જૈન ધર્મમાં મુખ્ય વાત છે:

• હિંસાને ધર્મ માનવી નહીં,
• પાપને પાપ તરીકે સમજવું,
• અહિંસા તરફ આગળ વધવું,
• અને અંતે રાગ-દ્વેષ છોડીને મુક્તિમાર્ગે ચાલવું.

ચક્રવર્તી રાજા પાસે મહાન શક્તિ અને વૈભવ હોય છે, પરંતુ જૈન દૃષ્ટિએ એ બધું અંતે ક્ષણિક છે. સાચી મહાનતા ત્યારે છે જ્યારે તે વૈભવ છોડીને આત્મકલ્યાણ તરફ વળે.

નિષ્કર્ષ

ચક્રવર્તી રાજા યુદ્ધ અને રાજધર્મના કારણે સંપૂર્ણ અહિંસક નથી. પરંતુ જો તેઓ સમ્યક્ દર્શનવાળા, તીર્થંકરભક્ત અને ધર્મનિષ્ઠ ગૃહસ્થ હોય, તો તેઓ જૈન શ્રાવક કહેવાય શકે.

જૈન ધર્મ મુજબ અંતિમ આદર્શ ચક્રવર્તી બનવું નથી, પણ ચક્રવર્તીપણું પણ છોડીને સંયમ, અહિંસા અને મોક્ષમાર્ગ અપનાવવો છે.