જવાબ

જૈન ધર્મ અનુસાર ચક્રવર્તી રાજા યુદ્ધ કરે છે, રાજ્ય ચલાવે છે અને સંસારી જવાબદારીઓમાં રહે છે, તેથી તે અવસ્થામાં તેમને મોક્ષ મળતો નથી.

પરંતુ જ્યારે ચક્રવર્તી રાજા અંતરમાં વૈરાગ્ય પામે છે, રાજ્ય-સત્તા-સુખનો ત્યાગ કરે છે, દીક્ષા લે છે અને ઘાતી કર્મોનો ક્ષય કરે છે, ત્યારે તે જ ભવમાં મોક્ષ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

અર્થાત્ યુદ્ધ કરનાર રાજા તરીકે નહીં, પરંતુ અંતે સર્વ ત્યાગી સાધુરૂપે તેમને મોક્ષ મળે છે.

સમજૂતી

જૈન તત્વજ્ઞાન પ્રમાણે મોક્ષ માટે મુખ્ય કારણ છે:

• સમ્યક દર્શન
• સમ્યક જ્ઞાન
• સમ્યક ચારિત્ર
• કર્મક્ષય
• રાગ-દ્વેષનો સંપૂર્ણ અંત

ચક્રવર્તી રાજા પાસે ભોગ, વૈભવ, સત્તા અને સૈન્યશક્તિ હોય છે. યુદ્ધ વગેરે પ્રવૃત્તિઓથી હિંસા પણ થાય છે. આ બધું સંસારબંધનનું કારણ છે.

પરંતુ કેટલાક મહાપુરુષોમાં પૂર્વના પુણ્ય, આધ્યાત્મિક પાત્રતા અને યોગ્ય સમયે ઉપજેલા વૈરાગ્યને કારણે તેઓ સર્વ સંસાર છોડીને સંયમ સ્વીકારે છે.

ત્યારબાદ તેઓ:

• હિંસા અને રાજધર્મનો ત્યાગ કરે છે
• દિગંબર/શ્વેતાંબર પરંપરા પ્રમાણે સાધુધર્મ અપનાવે છે
• તપ, સંયમ અને ધ્યાન કરે છે
• મોહનીય કર્મનો નાશ કરે છે
• કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને અંતે મોક્ષ પામે છે

તેથી “યુદ્ધ કર્યું છતાં મોક્ષ કેમ?” તેનો જવાબ છે: યુદ્ધ કરતી અવસ્થામાં નહીં, પરંતુ યુદ્ધ અને રાજ્યનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કર્યા પછી જ મોક્ષ મળે છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મમાં વ્યક્તિનું ભૂતકાળ મહત્વનું છે, પરંતુ અંતિમ અવસ્થા વધુ મહત્વની છે. જો કોઈ આત્મા સાચા અર્થમાં રાગ, દ્વેષ, અહંકાર, મમતા અને હિંસાભાવનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરે, તો તે મુક્તિનો અધિકારી બને છે.

ચક્રવર્તી રાજાનું જીવન આપણને બતાવે છે કે:

• સંસારનું સર્વોચ્ચ વૈભવ પણ અંતે અસ્થિર છે
• રાજસત્તા, સંપત્તિ અને વિજય સાચું સુખ નથી
• સાચો વિજય બહારના શત્રુ પર નહીં, પોતાના કષાયો પર છે
• જ્યારે આત્મા સંપૂર્ણ નિર્મોહ બને છે, ત્યારે મોક્ષનો માર્ગ ખુલ્લો થાય છે

સાર

ચક્રવર્તી રાજાને મોક્ષ યુદ્ધ કરવાના કારણે નહીં, પરંતુ યુદ્ધ, રાજ્ય, વૈભવ અને મમત્વનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરીને સાધુધર્મ સ્વીકારવાના કારણે મળે છે.

જૈન ધર્મમાં મોક્ષ માટે અંતિમ શરત છે: સર્વ હિંસા, રાગ, દ્વેષ અને કર્મબંધનનો સંપૂર્ણ અંત.