kaal chkra ke 12 aare
Answer
Jain Dharma ke anusaar Kāl Chakra यानी समय-चक्र अनादि-अनंत है। यह दो भागों में चलता है:
- Utsarpiṇī – सुख और विकास बढ़ने वाला काल
- Avasarpiṇī – सुख और विकास घटने वाला काल
इन दोनों में 6-6 āre होते हैं। इसलिए कुल मिलाकर 12 āre माने जाते हैं।
12 Āre
Avasarpiṇī ke 6 āre:
- Suṣama-Suṣama – अत्यंत सुखमय काल
- Suṣama – सुखमय काल
- Suṣama-Duṣama – सुख अधिक, दुःख कम
- Duṣama-Suṣama – दुःख अधिक, सुख कम
- Duṣama – दुःखमय काल
- Duṣama-Duṣama – अत्यंत दुःखमय काल
Utsarpiṇī ke 6 āre:
- Duṣama-Duṣama – अत्यंत दुःखमय काल
- Duṣama – दुःखमय काल
- Duṣama-Suṣama – दुःख अधिक, सुख कम
- Suṣama-Duṣama – सुख अधिक, दुःख कम
- Suṣama – सुखमय काल
- Suṣama-Suṣama – अत्यंत सुखमय काल
Explanation
Jain cosmology me samay seedhi line ki tarah nahi, balki chakra ki tarah maana gaya hai. Avasarpiṇī me dhire-dhire:
- āyu kam hoti hai
- sharirik bal kam hota hai
- sukh kam hota hai
- dharma ki pravṛtti kam hoti hai
Utsarpiṇī me iska ulta hota hai — dhire-dhire sukh, āyu, bal aur achchi sthiti badhti hai.
Spiritual Understanding
Hum vartamān me Avasarpiṇī kāl ke 5ve āre — Duṣama āre me hain. Is samay dukh, kashāy, moha aur adharma ki pravṛtti adhik hoti hai. Isliye Jain Dharma humein aur adhik jagruk rehkar:
- ahiṁsā
- samyak darshan
- samyak jñān
- samyak chāritra
- tapasya
ka abhyās karne ki prerna deta hai.
Takeaway
Kāl Chakra ke 12 āre humein batāte hain ki sansār me sukh-dukh ka parivartan chalta rehta hai, lekin moksha ka mārg har samay ātmā ke liye sarvottam lakshya hai.