જવાબ

જૈન દર્શન મુજબ શ્રોત્રેન્દ્રિય એટલે કે કાન દ્વારા શબ્દનો બોધ થાય છે.

શ્રોત્રેન્દ્રિયથી મુખ્યત્વે બે પ્રકારના શબ્દોનો બોધ થાય છે:

• ભાષાત્મક શબ્દ — બોલી, વાણી, ભાષા, શબ્દો, વાક્યો વગેરે
• અભાષાત્મક શબ્દ — ઘંટનો અવાજ, વાદ્યનો અવાજ, પવનનો અવાજ, પ્રાણી-પક્ષીઓના અવાજ વગેરે

સમજૂતી

શ્રોત્રેન્દ્રિયનો વિષય “શબ્દ” છે. અર્થાત્ કાન જે વસ્તુને ગ્રહણ કરે છે તે શબ્દ/ધ્વનિ છે.

ઉદાહરણ તરીકે:

• કોઈ વ્યક્તિ બોલે તે અવાજ
• પાઠ, સ્તવન કે પ્રવચનનો અવાજ
• ઘંટ, શંખ કે વાદ્યનો ધ્વનિ
• વાદળનો ગડગડાટ
• પક્ષીઓનો કલરવ

આ બધાનો અનુભવ શ્રોત્રેન્દ્રિય દ્વારા થાય છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મમાં ઇન્દ્રિયોના વિષયોનું જ્ઞાન આત્મજાગૃતિ માટે મહત્વનું છે. શ્રોત્રેન્દ્રિય દ્વારા આપણે શુભ શબ્દો — જેમ કે જિનવાણી, સૂત્ર, સ્તવન અને ધર્મપ્રવચન — સાંભળીએ તો તે આત્મકલ્યાણમાં સહાયક બને છે.

સાર

શ્રોત્રેન્દ્રિયથી શબ્દનો બોધ થાય છે, અને શબ્દ મુખ્યત્વે બે પ્રકારના છે: ભાષાત્મક અને અભાષાત્મક.