જવાબ

હા, જૈન પરંપરા અનુસાર ભગવાન મહાવીર સ્વામીની પહેલી દેશના “નિષ્ફળ” કહેવાય છે, કારણ કે તે દેશનામાં કોઈને સમ્યગ્દર્શન અથવા દીક્ષા પ્રાપ્ત થઈ નહોતી.

સમજૂતી

ભગવાન મહાવીર સ્વામીને કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયા પછી તેમણે પ્રથમ દેશના આપી. પરંતુ તે સમયે શ્રોતાઓમાં એવી યોગ્ય આંતરિક તૈયારી નહોતી કે તેઓ ભગવાનની વાણીનો સાચો આધ્યાત્મિક લાભ લઈ શકે.

આ કારણે:

• કોઈને સમ્યગ્દર્શન થયું નહીં,
• કોઈએ સંયમ સ્વીકાર્યો નહીં,
• અને કોઈ મુખ્ય આધ્યાત્મિક પરિણામ પ્રગટ થયું નહીં.

એથી આ પ્રથમ દેશનાને પરંપરામાં “નિષ્ફળ દેશના” કહેવામાં આવે છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મમાં તીર્થંકરની વાણી સર્વજ્ઞ અને કલ્યાણકારી હોય છે, પરંતુ તેનો લાભ લેવા માટે જીવમાં યોગ્ય પાત્રતા, વિનય, શ્રદ્ધા અને પુણ્યનો ઉદય જરૂરી છે.

આ પ્રસંગ આપણને શીખવે છે કે:

• સાચી વાણી સામે હોવા છતાં પાત્રતા ન હોય તો લાભ થતો નથી.
• ધર્મ સાંભળવા માટે અંતર શુદ્ધ અને વિનયપૂર્ણ હોવું જોઈએ.
• ભગવાનની વાણી કદી નિષ્ફળ નથી; નિષ્ફળતા શ્રોતાની અપાત્રતામાં હોય છે.

નિષ્કર્ષ

ભગવાન મહાવીર સ્વામીની પહેલી દેશના “નિષ્ફળ” એટલા માટે કહેવાય છે કે શ્રોતાઓમાં કોઈ આધ્યાત્મિક પરિવર્તન થયું નહોતું. પરંતુ ભગવાનની વાણી સ્વયં નિષ્ફળ નહોતી; શ્રોતાઓ પાત્ર ન હતા.