જવાબ

મનઃપર્યય જ્ઞાનનો ઉપયોગ સાતમા ગુણસ્થાને થાય છે.

સમજૂતી

જૈન દર્શન મુજબ મનઃપર્યય જ્ઞાન એટલે બીજાના મનમાં રહેલા વિચારોને જાણવાનું વિશેષ જ્ઞાન. આ જ્ઞાન સામાન્ય જીવને થતું નથી; તે ખાસ આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ ધરાવતા મુનિ/સાધુમાં જ પ્રગટે છે.

ગુણસ્થાનની દૃષ્ટિએ:

• છઠ્ઠું ગુણસ્થાન — પ્રમત્ત સંયત ગુણસ્થાન છે, જ્યાં સાધુને સંયમ છે પરંતુ પ્રમાદ રહે છે.
• સાતમું ગુણસ્થાન — અપ્રમત્ત સંયત ગુણસ્થાન છે, જ્યાં પ્રમાદ દૂર થઈ જાય છે.

મનઃપર્યય જ્ઞાન માટે સાધુની આંતરિક શુદ્ધિ અને અપ્રમત્ત અવસ્થા જરૂરી હોવાથી તેનો સંબંધ મુખ્યત્વે સાતમા ગુણસ્થાન સાથે સમજાવવામાં આવે છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

આથી સમજવું જોઈએ કે માત્ર બાહ્ય દીક્ષા કે સાધુપણું પૂરતું નથી; અંતરના પ્રમાદનો ક્ષય અને ચિત્તની વિશેષ શુદ્ધિથી જ ઊંચું જ્ઞાન પ્રગટે છે.

સાર

મનઃપર્યય જ્ઞાનનો ઉપયોગ છઠ્ઠા પ્રમત્ત સંયત ગુણસ્થાને નહીં, પરંતુ સાતમા અપ્રમત્ત સંયત ગુણસ્થાને માનવામાં આવે છે.