Answer

જૈન પરંપરામાં સામાયિક એટલે સમતા-ભાવમાં સ્થિર થવાની સાધના. સામાયિકના આઠ પ્રકાર સામાન્ય રીતે આ રીતે સમજાવવામાં આવે છે:

• નામ સામાયિક
• સ્થાપના સામાયિક
• દ્રવ્ય સામાયિક
• ક્ષેત્ર સામાયિક
• કાળ સામાયિક
• ભાવ સામાયિક
• આગમ સામાયિક
• નોઆગમ સામાયિક

Explanation

• નામ સામાયિક: માત્ર “સામાયિક” એવો શબ્દ કે નામ બોલવાથી જે ઓળખ થાય તેને નામ સામાયિક કહેવામાં આવે છે.
• સ્થાપના સામાયિક: સામાયિકની સ્થાપના કે પ્રતીકરૂપ વ્યવસ્થા કરવી, જેમ કે સામાયિક માટે નિશ્ચિત આસન, સ્થાન અથવા ધાર્મિક ભાવના સાથે કરેલી સ્થાપના.
• દ્રવ્ય સામાયિક: સામાયિકમાં ઉપયોગમાં આવતા દ્રવ્ય કે સાધનો — જેમ કે મુહપત્તી, ચરવલો, આસન વગેરે — સાથે સંબંધિત સામાયિક.
• ક્ષેત્ર સામાયિક: સામાયિક માટે યોગ્ય અને નિર્ધારિત સ્થાનમાં રહીને કરાતી સાધના. શાંત, શુદ્ધ અને અહિંસામય સ્થળનું મહત્વ અહીં સમજાય છે.
• કાળ સામાયિક: નિર્ધારિત સમય માટે સમતા-ભાવમાં રહેવું. સામાન્ય રીતે ગૃહસ્થ માટે એક સામાયિકનો સમય આશરે ૪૮ મિનિટ માનવામાં આવે છે.
• ભાવ સામાયિક: મન, વચન અને કાયાથી રાગ-દ્વેષ છોડીને સમતા, ક્ષમા, શાંતિ અને આત્મચિંતનમાં રહેવું. આ સામાયિકનો મુખ્ય સાર છે.
• આગમ સામાયિક: આગમમાં જણાવેલા વિધિ-વિધાન, સૂત્રો અને નિયમો અનુસાર કરાતું સામાયિક.
• નોઆગમ સામાયિક: આગમના સીધા અભ્યાસ વગર પણ પરંપરા, ઉપદેશ અને સમ્યક ભાવના પ્રમાણે કરાતું સામાયિક.

Spiritual Understanding

સામાયિકનો સાચો હેતુ માત્ર ક્રિયા કરવો નથી, પરંતુ આત્માને સમતા તરફ વાળવો છે. તેમાં સાધક થોડા સમય માટે ગૃહસ્થ જીવનની ચિંતા, રાગ-દ્વેષ અને અશુભ પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહીને આત્મસ્વરૂપનું ચિંતન કરે છે.

Takeaway

આઠ પ્રકારોમાં ભાવ સામાયિક સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે સામાયિકની સાચી સિદ્ધિ અંદરની સમતા, શાંતિ અને આત્મજાગૃતિમાં છે.