જવાબ

જૈન પરંપરામાં લાંછન એટલે તીર્થંકર ભગવાનનું ઓળખચિહ્ન. દરેક તીર્થંકર માટે એક વિશિષ્ટ લાંછન નિર્ધારિત છે, જે તેમના પ્રતિમા-ચિહ્ન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

લાંછન પરંપરા અને આગમ-આધારિત માન્યતા અનુસાર નક્કી થયેલું માનવામાં આવે છે; તે મનુષ્ય દ્વારા મનસ્વી રીતે બનાવેલું કે બદલાતું નથી.

સમજૂતી

તીર્થંકર ભગવાનની પ્રતિમાઓ સામાન્ય રીતે સમાન શાંતિમય ધ્યાનમુદ્રામાં હોય છે. તેથી કયા તીર્થંકર છે તે ઓળખવા માટે તેમની પ્રતિમા નીચે અથવા આસપાસ લાંછન દર્શાવવામાં આવે છે.

ઉદાહરણરૂપ:

• ભગવાન ઋષભદેવનું લાંછન — વૃષભ
• ભગવાન અજિતનાથનું લાંછન — હાથી
• ભગવાન શાંતિનાથનું લાંછન — મૃગ
• ભગવાન મહાવીર સ્વામીનું લાંછન — સિંહ

આ લાંછનો જૈન પરંપરામાં સ્વીકારાયેલા છે અને પ્રતિમા-પૂજા તથા ઓળખ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

લાંછનનો હેતુ ભગવાનની મહિમાને ભૌતિક ચિહ્નમાં સીમિત કરવાનો નથી. તે માત્ર ઓળખ માટેનું સાધન છે. તીર્થંકર ભગવાનનું સાચું મહત્ત્વ તેમના અનંત જ્ઞાન, અનંત દર્શન, અનંત સુખ અને અનંત વીર્યમાં છે.

સાર

લાંછન જૈન પરંપરામાં તીર્થંકરોની ઓળખ માટે સ્વીકારાયેલું પવિત્ર ચિહ્ન છે. તે પરંપરા પ્રમાણે નક્કી છે અને તેનો મુખ્ય ઉપયોગ પ્રતિમામાં કયા તીર્થંકર છે તે ઓળખવા માટે થાય છે.