જવાબ

જૈન પરંપરામાં શત્રુંજય તીર્થ અત્યંત પ્રાચીન અને પવિત્ર માનવામાં આવે છે, પરંતુ ભગવાન મહાવીરના સમયમાં શત્રુંજયનો વિસ્તાર એટલો હતો કે તે ભાવનગરથી પણ દેખાતું હતું — એવી વાત સ્પષ્ટ રીતે સ્થાપિત જૈન પરંપરામાં મળતી નથી.

તેથી આ વાતને નિશ્ચિત ઐતિહાસિક અથવા શાસ્ત્રીય સત્ય તરીકે કહેવું યોગ્ય નથી.

સમજણ

શત્રુંજય તીર્થનો મહિમા જૈન ધર્મમાં ખૂબ વિશેષ છે:

• તે પ્રથમ તીર્થંકર ભગવાન ઋષભદેવ સાથે સંકળાયેલું મહાતીર્થ માનવામાં આવે છે.
• અનંત સાધુ-સાધ્વી અને શ્રાવક-શ્રાવિકાઓએ ત્યાં આરાધના કરી છે એવી પરંપરાગત માન્યતા છે.
• શત્રુંજય ગિરિની પવિત્રતા તેની આધ્યાત્મિક મહત્તામાં છે, ભૌગોલિક કદમાં નહીં.

પરંતુ “ભાવનગરથી દેખાતું હતું” જેવી વાત માટે સ્પષ્ટ આગમિક અથવા પરંપરાગત આધાર જરૂરી છે. જો એવો આધાર ન હોય, તો તેને લોકકથા, અનુમાન અથવા પ્રચલિત વાત તરીકે જ જોવી જોઈએ.

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન દૃષ્ટિએ તીર્થનું મહત્વ તેના ભૌતિક વિસ્તાર કરતાં તેના આત્મકલ્યાણના સાધનરૂપ સ્વરૂપમાં છે. શત્રુંજયનું મહત્ત્વ એમાં છે કે તે:

• વૈરાગ્ય જગાવે છે,
• ભક્તિ અને વિનય વધારશે,
• અને આત્મશુદ્ધિ તરફ પ્રેરણા આપે છે.

નિષ્કર્ષ

શત્રુંજય તીર્થ મહાપવિત્ર છે, પરંતુ ભગવાન મહાવીરના સમયમાં તે ભાવનગરથી દેખાતું હતું — આવી વાતને સ્થાપિત જૈન પરંપરા તરીકે સ્વીકારવી યોગ્ય નથી, જ્યાં સુધી તેનો સ્પષ્ટ પ્રમાણિત આધાર ન મળે.