જવાબ

નવ અંગ પૂજા એટલે તીર્થંકર પરમાત્માની પ્રતિમાના નવ પવિત્ર અંગોની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી. આ પૂજા જૈન પરંપરામાં ખૂબ ભાવપૂર્વક કરવામાં આવે છે.

નવ અંગ પૂજામાં સામાન્ય રીતે નીચેના અંગોની પૂજા થાય છે:

• ચરણ
• જાનુ / ઘૂંટણ
• હાથ
• ખભા
• શિખા / મસ્તક
• લલાટ
• કંઠ
• હૃદય
• નાભિ

અર્થ

નવ અંગ પૂજા માત્ર બાહ્ય વિધિ નથી, પરંતુ ભક્તના અંતરમાં વિનય, સમર્પણ અને આત્મશુદ્ધિનો ભાવ જગાડે છે.

દરેક અંગની પૂજા પાછળ આધ્યાત્મિક ભાવ છે:

• ચરણ પૂજા: પરમાત્માના માર્ગે ચાલવાનો ભાવ.
• જાનુ પૂજા: વિનય અને નમ્રતાનો ભાવ.
• હાથ પૂજા: શુભ અને અહિંસક કર્મ કરવાનો ભાવ.
• ખભા પૂજા: ધર્મની જવાબદારી સ્વીકારવાનો ભાવ.
• મસ્તક પૂજા: અહંકાર છોડીને સમ્યક જ્ઞાન તરફ વધવાનો ભાવ.
• લલાટ પૂજા: શુદ્ધ વિચાર અને સદ્દબુદ્ધિનો ભાવ.
• કંઠ પૂજા: સત્ય, મીઠી અને હિતકારી વાણી બોલવાનો ભાવ.
• હૃદય પૂજા: કરુણા, ક્ષમા અને મૈત્રીનો ભાવ.
• નાભિ પૂજા: અંતરંગ સ્થિરતા અને આત્મચિંતનનો ભાવ.

આધ્યાત્મિક સમજ

નવ અંગ પૂજાનો મુખ્ય હેતુ પરમાત્માની પ્રતિમામાં રહેલા ગુણોનું સ્મરણ કરવો છે. તીર્થંકર પરમાત્મા રાગ-દ્વેષથી પર, સર્વજ્ઞ અને વીતરાગ છે. તેમની પૂજા કરીને ભક્ત પોતાના જીવનમાં પણ વીતરાગતા, અહિંસા, સત્ય અને સંયમ જેવા ગુણો વિકસાવવાનો સંકલ્પ કરે છે.

સાર

નવ અંગ પૂજા આપણને શીખવે છે કે પરમાત્માની સાચી પૂજા માત્ર દ્રવ્યથી નહીં, પરંતુ ભાવથી થાય છે. પરમાત્માના અંગોની પૂજા કરતાં કરતાં આપણે આપણા આત્માને પવિત્ર બનાવવાની પ્રેરણા લઈએ છીએ.