Answer

હા, જૈન દર્શન મુજબ દરેક દ્રવ્ય અર્થક્રિયા-સંપન્ન કાર્ય કરે છે.

અર્થાત્ દરેક દ્રવ્યમાં કોઈને કોઈ પ્રકારની કાર્ય કરવાની શક્તિ હોય છે. દ્રવ્ય ક્યારેય નિષ્ક્રિય કે નિરર્થક નથી.

Explanation

દ્રવ્ય એટલે જેનું અસ્તિત્વ છે અને જેમાં ગુણ તથા પર્યાય હોય છે.

જૈન તત્ત્વજ્ઞાનમાં દ્રવ્યની ઓળખ તેના અર્થક્રિયાથી પણ થાય છે.

અર્થક્રિયાનો અર્થ છે:

• કોઈ કાર્ય કરવાની ક્ષમતા
• પોતાનું સ્વરૂપ જાળવી રાખીને પરિવર્તન કરવું
• પોતાના ગુણો પ્રમાણે પરિણામ આપવું

ઉદાહરણ તરીકે:

• જીવ દ્રવ્ય — જ્ઞાન, દર્શન, આનંદ વગેરે શક્તિ ધરાવે છે.
• પુદગલ દ્રવ્ય — સ્પર્શ, રસ, ગંધ, વર્ણ અને રૂપાંતર ધરાવે છે.
• ધર્માસ્તિકાય — જીવ અને પુદગલની ગતિમાં સહાયક છે.
• અધર્માસ્તિકાય — જીવ અને પુદગલના સ્થિર થવામાં સહાયક છે.
• આકાશ દ્રવ્ય — બધાં દ્રવ્યોને અવકાશ આપે છે.
• કાળ દ્રવ્ય — પરિવર્તનનું નિમિત્ત બને છે.

Spiritual Understanding

જૈન દર્શન કહે છે કે દ્રવ્ય સદૈવ રહે છે, પરંતુ તેની પર્યાય બદલાતી રહે છે. તેથી દરેક દ્રવ્યમાં પોતાની સ્વભાવસિદ્ધ કાર્યક્ષમતા હોય છે.

આ સમજવાથી આપણને સમજાય છે કે:

• આત્મા માત્ર શરીર નથી.
• આત્માનો સ્વભાવ જ્ઞાન અને દર્શન છે.
• કર્મના કારણે આત્માની શક્તિ ઢંકાય છે.
• સાધના દ્વારા આત્માની શુદ્ધ શક્તિ પ્રગટ થઈ શકે છે.

Takeaway

દરેક દ્રવ્ય પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે કાર્ય કરે છે. આ જ તેની અર્થક્રિયા છે. જૈન દર્શન અનુસાર, દ્રવ્યનું અસ્તિત્વ તેના ગુણ, પર્યાય અને કાર્યક્ષમતાથી સમજાય છે.