જવાબ

સમાધિ મરણનો અર્થ છે — જીવનના અંત સમયે શાંત ચિત્તથી, રાગ-દ્વેષ છોડીને, આત્મભાવમાં સ્થિર રહીને મૃત્યુને સ્વીકારવું.

જૈન ધર્મમાં સમાધિ મરણને અત્યંત પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ અંત માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાં જીવ અંતિમ ક્ષણે પણ ધર્મ, સંયમ, ક્ષમા, સમતા અને આત્મચિંતનમાં રહેવાનો પ્રયત્ન કરે છે.

સમજૂતી

સમાધિ મરણમાં મુખ્ય ભાવનાઓ આ છે:

• મૃત્યુનો ભય ન રાખવો
• રાગ, દ્વેષ, મોહ અને ક્રોધ છોડવાનો પ્રયત્ન કરવો
• સર્વ જીવ પ્રત્યે ક્ષમાભાવ રાખવો
• પોતાના પાપો માટે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું
• નમોકાર મંત્ર, સ્વાધ્યાય, ધ્યાન અને આત્મચિંતનમાં મન રાખવું
• શરીરને નહીં, પરંતુ આત્માને મુખ્ય માનવો

જૈન પરંપરામાં સલ્લેખના અથવા સંથારો પણ સમાધિ મરણ સાથે જોડાયેલી સાધના તરીકે સમજવામાં આવે છે, પરંતુ તે માત્ર યોગ્ય સમજ, વૈરાગ્ય, ગુરુની માર્ગદર્શન અને ધાર્મિક ભાવથી જ કરવામાં આવતી ગંભીર આધ્યાત્મિક પ્રક્રિયા છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મ મુજબ મૃત્યુ જીવનનો અંત નથી, પરંતુ આત્માની સંસારયાત્રાનો એક તબક્કો છે. તેથી અંતિમ સમયની ભાવના ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

જો અંતિમ સમયે જીવ સમતા, ક્ષમા, નિરાકાંક્ષા અને ધર્મભાવમાં રહે, તો તે શુભ ગતિ અને કર્મનિર્જરા માટે સહાયક બને છે.

સાર

સમાધિ મરણ એટલે ડર, મોહ અને કષાય વગર, શાંતિપૂર્વક અને ધર્મભાવથી મૃત્યુને સ્વીકારવું. તે જૈન ધર્મમાં શુભ, પવિત્ર અને આત્મકલ્યાણકારી અંત માનવામાં આવે છે.