ગૌતમ સ્વામીની પાટ પરંપરા કેમ ના કહેવાય?
Answer
ગૌતમ સ્વામીની “પાટ પરંપરા” સામાન્ય રીતે નથી કહેવાતી, કારણ કે ગૌતમ સ્વામી ભગવાન મહાવીરના પ્રથમ ગણધર હતા, પરંતુ ભગવાન મહાવીરના નિર્વાણ પછી શાસન-પરંપરાની આગેવાની પરંપરાગત રીતે સુધર્મા સ્વામીથી આગળ ચાલેલી માનવામાં આવે છે.
Explanation
જૈન પરંપરા મુજબ ભગવાન મહાવીરના મુખ્ય ગણધરોમાં ગૌતમ સ્વામી સર્વપ્રથમ અને અત્યંત મહાન હતા. પરંતુ પરંપરા પ્રમાણે:
- ગૌતમ સ્વામીને ભગવાન મહાવીરના નિર્વાણના દિવસે જ કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું.
- કેવળી બન્યા પછી તેઓ સામાન્ય સંઘ-વ્યવહાર અથવા ગચ્છ-પાટની આગેવાનીના અર્થમાં આચાર્ય-પદ પર રહ્યા નથી.
- ભગવાન મહાવીરના નિર્વાણ પછી ચતુર્વિધ સંઘની પરંપરા અને આગમ-પરંપરાની મુખ્ય જવાબદારી સુધર્મા સ્વામી દ્વારા આગળ વધી.
- તેથી જ જૈન પરંપરામાં શ્રુત-પરંપરા અથવા પાટ-પરંપરા ગૌતમ સ્વામીના નામે નહીં, પરંતુ સુધર્મા સ્વામીથી આગળ ગણવામાં આવે છે.
Spiritual Understanding
આથી ગૌતમ સ્વામીનું મહત્ત્વ ઓછું થતું નથી. તેઓ ભગવાન મહાવીરના પ્રથમ ગણધર, પરમ ભક્ત અને કેવળજ્ઞાની છે. પરંતુ “પાટ પરંપરા”નો અર્થ સંઘની આગેવાની અને શ્રુત-પરંપરાના પ્રવાહ સાથે જોડાયેલો છે. આ કાર્ય સુધર્મા સ્વામીથી આગળ ચાલ્યું, તેથી પરંપરામાં તેમનું નામ મુખ્ય રીતે આવે છે.
Takeaway
ગૌતમ સ્વામી મહાન ગણધર અને કેવળી હતા; પરંતુ ભગવાન મહાવીર પછી સંઘ અને શ્રુતની વ્યવહારિક પરંપરા સુધર્મા સ્વામીથી આગળ વધેલી હોવાથી “ગૌતમ સ્વામીની પાટ પરંપરા” કહેવાતી નથી.