જૈન આગમોના વર્ણન પ્રમાણે નરકમાં નીચેની ભયાનક “નદીઓ/પ્રવાહો”નું ઉલ્લેખ મળે છે:

• વૈતરણિ (Vaitaraṇī): દુર્ગંધિત, કર્કશ અને કષ્ટદાયક પ્રવાહ, જેને પાર કરતાં અતિ પીડા ભોગવવી પડે.
• કદંબવાલુકા (Kadamba-vālukā): અગ્નિમય/દહનકારી રેતી-ચાફા જેવો પ્રવાહ, જેમાં પડતા જીવ અસહ્ય તાપથી તડપે છે.

આ નદીઓ પાપકર્મોના ઉદયથી જન્મેલા નરકી જીવ માટે દંડરૂપ દુઃખસ્થાન તરીકે વર્ણવાય છે.

પરંપરા-ટિપ્પણ:

• શ્વેતાંબર આગમ (ખાસ કરીને સૂત્રકૃતાંગ) માં આ બંને નામો સ્પષ્ટ રીતે મળે છે.
• દિગંબર ગ્રંથોમાં નરકના યાતનાઓનું સવિસ્તર વર્ણન છે, પરંતુ નદી-નામો એમ જ સ્પષ્ટતા સાથે હંમેશાં આવતાં નથી; અર્થ એકસરખો – કષ્ટપ્રદ દંડસ્થાન.