Jain Knowledge
Menu
  • JainGPT
  • Jain Directory
    • Jain Tirthsthaans
    • Jain Sangeetkars
    • Jain Pandits
    • Jain Acharya
    • Jain Businessman
  • Jain Media
    • Jain Stavan
    • Jain Pachkhan
    • Jain Stories
    • Jain Sutras
    • Jain Facts / Concepts
  • Advertise with us
Jain Knowledge
login Register

Get In Touch

phone
info@jainknowledge.com

online support

phone
Mumbai

India

  • Home
  • Jain Questions
  • नियम सार हे समय सार ग्रंथापेक्षा अधिक तात्विक आहे
  • author Posted by
    Jain Follower

    नियम सार हे समय सार ग्रंथापेक्षा अधिक तात्विक आहे

    12 months ago 61

    आपले विधान अचूक नाही. नियमसार आणि समयसार—दोन्हीही अत्यंत तात्विक ग्रंथ आहेत; परंतु परंपरागत दृष्ट्या समयसाराला आत्मतत्त्वाचे सर्वाधिक शुद्ध, गहन तत्त्वज्ञान मांडणारा ग्रंथ मानले जाते, तर नियमसार हे त्याच तत्त्वज्ञानावर आधारित अंतःशुद्ध आचरण (नियम/नियमन) आणि साधनाघटक अधिक स्पष्ट करते.

    संक्षेपात भेद

    • समयसार (आ. कुन्दकुन्द): निश्चय नयाने “मी शुद्ध चेतना/आत्मा आहे” या अनुभूतीवर केंद्रित. जीव–अजीव, बंध–मोक्ष, सम्यग्दर्शन–ज्ञान–चारित्र यांचे शुद्ध स्वरूप उलगडते. तो मुख्यत्वे तत्त्व-दर्शनाचा ग्रंथ मानला जातो.
    • नियमसार (आ. कुन्दकुन्द): ‘नियम’ म्हणजे अंतःकरणाचे नियमन. तो निश्चय आणि व्यवहार दोन्ही नयांचा समन्वय ठेवून, शुद्ध भाव-चारित्र, उपशम–निरोध, समाधि, अंतर्मुख साधना इत्यादींचे सूक्ष्म विवेचन करतो. म्हणजेच तत्त्वावर उभे राहून साधना/आचरण कसे शुद्ध करावे हे शिकवतो.

    परंपरागत निष्कर्ष

    • “अधिक तात्विक” असा क्रम देणे योग्य नाही; दोन्हींची दिशा एकच आहे: आत्मशुद्धि. तरीही तत्त्व-मीमांसा मांडणीमध्ये समयसार अग्रस्थ मानला जातो, आणि साधना-आचरणाच्या सूक्ष्म नियमांत नियमसार विशेष मार्गदर्शक ठरतो.

    परंपरागत भेद (दिगंबर/श्वेतांबर)

    • दोन्ही ग्रंथ विशेषतः दिगंबर परंपरेत अधिक प्रमाणात अभ्यासले जातात (आ. कुन्दकुन्दांचे मूलग्रंथ). श्वेतांबर परंपरेतही आदर आहे, परंतु अभ्यासाचा मुख्य आधार तत्त्वार्थसूत्र इत्यादींवर अधिक दिसतो. तत्त्वे मात्र दोन्ही परंपरांमध्ये एकसारखीच: आत्मशुद्धि, सम्यग्दर्शन, सम्यग्ज्ञान, सम्यक्‌चारित्र.

    थोडक्यात: नियमसार “जगण्याचा अंतर्गत नियम” शिकवतो, समयसार “मी कोण आहे” याची अखंड तत्त्वदृष्टी दृढ करतो. त्यामुळे “नियमसार समयसारापेक्षा अधिक तात्विक आहे” असे म्हणणे परंपरेशी सुसंगत नाही; दोन्ही परस्परपूरक आहेत.

    About Jain Knowledge

    JainGPT by JainKnowledge.com is India’s first AI-powered platform dedicated entirely to Jainism. Here, you can ask any question related to Jain Dharma — from rituals and history to philosophy and daily practices — and receive instant, accurate answers rooted in Jain principles.

    Our mission is to make Jain knowledge accessible to all, especially the next generation, through the power of technology. Whether you're a curious student or a lifelong seeker, JainGPT is your trusted digital guide for all things Jain.

    Authentic Jain knowledge, made simple and accessible for every generation.
    Follow Us
    Facebook ↗ Instagram ↗

    Stay connected for Jain knowledge, insights and community updates.

    Jain Knowledge

    JainGPT by JainKnowledge.com is India’s first AI-powered platform dedicated entirely to Jainism. Ask questions related to Jain Dharma, rituals, history, philosophy and daily practices, and receive answers rooted in Jain principles.

    Explore
    • JainGPT
    • Jain Directory
    • Jain Media
    • Advertise With Us
    • Disclaimer
    Our Mission

    Our mission is to make Jain knowledge accessible to all, especially the next generation, through the power of technology. Whether you're a curious student or a lifelong seeker, JainGPT is your trusted digital guide for all things Jain.

    info@jainknowledge.com Online support
    Mumbai India

    Copyright © 2026 Jain Knowledge

    Created by Katalyst Corp.