નામકર્મની એક પ્રકૃતિ: જાતિ-નામકર્મ

અર્થ (સરળ શબ્દોમાં) જાતિ-નામકર્મ એવી પ્રકૃતિ છે જે આગામી જન્મમાં જીવ કોને કેટલા ઇન્દ્રિયો મળે તે નક્કી કરે છે. એટલે કે જીવ એકઇંદ્રીયથી લઈને પંચઇંદ્રીય સુધી કઈ “જાતિ”માં જન્મ લે તે આ નામકર્મથી નિયત થાય છે.

પાંચ જાતિઓ 1) એકઇંદ્રીય – માત્ર એક ઇન્દ્રિયોવાળા (જેમ કે પૃથ્વીકાય, જલકાય વગેરે) 2) દ્વિઇંદ્રીય – બે ઇન્દ્રિયોવાળા 3) ત્રિઇંદ્રીય – ત્રણ ઇન્દ્રિયોવાળા 4) ચતુર્ઇંદ્રીય – ચાર ઇન્દ્રિયોવાળા 5) પંચઇંદ્રીય – પાંચેય ઇન્દ્રિયોવાળા (માનવ, પ્રાણી વગેરે)

કેવી રીતે બંધાય છે (મૂલ ભાવ)

• હિંસા, ક્રૂરતા, કઠોર કામ-ક્રોધ-માન-માયા-લોભ જેવા કષાયોથી નીચી જાતિ તરફનું નામકર્મ વધુ બંધાય છે.
• દયા, અહિંસા, સત્ય, સંયમ, ઉપકાર જેવા શુભભાવોથી ઊંચી જાતિ તરફનું નામકર્મ બંધાય છે.

પરંપરાગત નોંધ

• દિગંબર અને શ્વેતાંબર બંને પરંપરામાં જાતિ-નામકર્મની ઉપરોક્ત પાંચ જાતિઓ અને તેનો મૂળ અર્થ સમાન સ્વીકારાયેલો છે.

વાંચવા માટે કર્મના પ્રકારો અને તેમના પ્રભાવ વિશે સરળ સમજૂતી માટે અહીં જુઓ: