Marama sampurn shrutgyan samavist thai jaay chhe
તમે જે કહ્યું — “મંત્રમાં સંપૂર્ણ શ્રુતજ્ઞાન સમાવિષ્ટ થઈ જાય છે” — તેનો અર્થ પરંપરાગત જૈન સમજ પ્રમાણે આ છે:
- અહીં “મંત્ર” એટલે નમોકાર/નવકાર મંત્ર. આ મંત્ર કોઈ વ્યક્તિને નહીં, પરંતુ પાંચ પરમેષ્ઠિ (અરિહંત, સિદ્ધ, આચાર્ય, ઉપાધ્યાય, સાધુ)ના ગુણોને વંદે છે.
- “સંપૂર્ણ શ્રુતજ્ઞાન સમાવિષ્ટ” કહીએ ત્યારે તેનો અર્થ શાબ્દિક રીતે બધા આગમો-શાસ્ત્રો મંત્રની અંદર ગૂંથાયેલા છે એવો નથી; પરંતુ નવકાર મંત્રમાં જૈન ધર્મનો સાર, માર્ગ અને લક્ષ્ય (સમ્યગ્દર્શન–જ્ઞાન–ચરિત્ર અને મોક્ષલક્ષી ગુણવંદના) સંક્ષેપમાં નિહિત છે.
- પાંચ પદોની વંદનાથી જ્ઞાનના સ્ત્રોત અને રક્ષક સર્વ પરમેષ્ઠિઓ પ્રત્યે નમ્રતા અને અનુમોદના થાય છે; આ ભાવથી પાપક્ષય, પુણ્યઉપાર્જન અને સમ્યગ્ગતિનું બીજ પડે છે. એટલા માટે પરંપરાએ કહ્યું છે કે “નવકાર મંત્રમાં જ ધર્મ-શાસ્ત્રોનો સાર સમાવી ગયો છે.”
- દિગંબર અને શ્ર્વેતાંબર બંને પરંપરામાં આ અર્થ સ્વીકાર્ય છે. માત્ર પ્રાકૃત પાઠમાં લઘુ ફેરફાર (જેમ કે “आयरियाणं/आचयरियाणं” વગેરે) જોવા મળે છે; તાત્પર્ય એક જ છે.