જૈન દર્શન પ્રમાણે “આત્મા” નિત્ય, અમર અને ચૈતન્યરૂપ છે; જ્યારે “દેહ” પદાર્થ (પુદગલ)થી બનેલો, અનિત્ય અને નાશવાન છે.

સારાંશમાં

• આત્મા: ચેતન તત્વ. તેનો નાશ ક્યારેય થતો નથી. જન્મ–મૃત્યુ તો શરીરનાં છે, આત્માનાં નથી.
• દેહ: પુદગલિક સંયોજન. કર્મોના બંધ પ્રમાણે બને છે, ક્ષણક્ષણ બદલાય છે, વૃદ્ધિ–ક્ષય પામે છે અને અંતે વિચ્છેદ (મૃત્યું) પામે છે.
• આત્મા દેહનો માલિક/વસતી છે. દેહ માત્ર રહેવાનું ઘર/વસ્ત્ર જેવી વસ્તુ છે. ઘરના બદલાતા આત્માનો અસ્તિત્વ બદલાતો નથી.
• મુક્ષે પછી આત્મા સિદ્ધ બની દેહરહિત થાય છે; પછી કોઈ નવો દેહ લેતો નથી.

પરંપરાનુસાર

• આ તત્ત્વમાં દિગંબર અને શ્વેતાંબર બંને પરંપરામાં તાત્ત્વિક ભાવ એકસરખો છે: આત્મા અમર છે, દેહ અનિત્ય છે.

વધુ વાંચવા માટે

• “આત્મા શું છે?”
• “જૈન નવ તત્ત્વ” (જીવ–અજીવ વગેરે)