નિगોદ એટલે શું?

• નિત્ય-નિગોદ તથા ઈતારા-નિગોદ એવી બે પ્રકારની અત્યલોઅનૌ સાથી જીવાતરીઓના સૌથી નચોડા, અતિ નાના જીવ છે. આ તમામ જીવો એકેપસમાં અનેક નાનો-જીવોના સમૂહરૂપ રહેતા હોય છે અને માત્ર સ્પર્શની જ ઈંદ્રીય શક્તિ ધરાવે છે (એક જ-indriya). તેમને જુદા જુદા શરીરવાળા વિભિન્ન રૂપોમાં માનવામાં આવે છે, પરંતુ સહજ રીતે સાદા અર્થમાં તેમના حياتમાં અનેક જીવો એક સાથે આવે છે. ( jainqq.org, wisdomlib.org)

• નિગોદો જૈન લોચના મુજબ સૃષ્ટિમાં ખૂબ જ ઓછા વિકાસવાળા જીવનના મૂળ સ્તર તરીકે મનાય છે અને એમના હાથે જ રૂઢિઓના કારક બનાવે છે. તેઓ સત્યમંઘ દર્શનથી ઓછું જ્ઞાન અને આચારમાં ખૂબ નરમ અવસ્થા ધરાવે છે; માત્ર સ્પર્શ જ તેમની ઈંદ્રીય શક્તિ છે. આ જીવોની સંખ્યા અનંત હોય છે અને અનેક વખત શરીર ધારણ કરીને જન્મ-મરણ_cycleમાંહી રહે છે. ( jainqq.org, jainknowledge.com)

• Digambara-Shwetambara દૃષ્ટિકોણમાં આ બે પ્રકારના વર્ગોને થોડી ત્રણ રીતે નહિંક્રીય રીતે જુદું-જુદું સમજવામાં આવે: નિત્ય-નિગોદ તે તેથી ક્યારેય નહી કાઢી શકાય તેવી સ્વરૂપના જીવો હોય છે; ઈତારા-નિગોદ તો પૂર્વકરમના પરિણામે ઉચ્ચ સ્તર પરથી નીચે આવી શકે એટલે આપણા દૃષ્ટિકોણમાં ક્ષીણ-સૃષ્ટિમાં ફરી આવે છે. આ વિરોધ બંને પરિપાર્શીમાં નીતિગત્યના પાઠને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે. ( jainqq.org)

• વધુમાં, નિત્ય-નિગોદ અને ઈતારા-નિગોદ બંનેJn Jain ગ્રંથોમાં “ekendriya” (એક ઇંદ્રીયો) જીવન તરીકે જણાવ્યું છે અને આજીવન મનુષ્ય-મોક્ષની યાત્રાથી અલગ તીવ્ર વિવિધ સ્થાનોમાં રહેતા હોય છે. ( jainqq.org)

જો તમને બહુસારાં પદભેદી વિશેષતા (Digambar/Shwetambarના મુદ્દે) પસંદ હોય તો કહો, હું સાબિતीભોમો જરૂર પુષ્ટિ કરી દઉં.

You can read more here