કરણે ચરણે અનુયોગ (અથવા કરણ-ચરણ અનુયોગ) જૈન શાસ્ત્રોમાં ચાર મુખ્ય અનુયોગોમાંથી એક છે. અનુયોગ એટલે શાસ્ત્રનો વિભાગ અથવા શ્રેણી, જેમાં કેટલીક વિશિષ્ટ બાબતોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

કરણે ચરણે અનુયોગ આ અનુયોગમાં મુખ્યત્વે કર્મોના સિદ્ધાંતો, આત્મા-પરમાત્મા, તત્વ વિજ્ઞાન, અને મુક્તિ માર્ગ વિષે વિધાન આવે છે. અહીં 'કરણે'નો અર્થ છે તત્ત્વજ્ઞાન (સિદ્ધાંત, તત્વો), અને 'ચરણે'નો અર્થ છે આચાર (અથવા વર્તન, પ્રેક્ટિકલ જીવનમાં અમલ). એટલે કે, કરણ-ચરણ અનુયોગ એ સિદ્ધાંત અને પ્રયોગ, બંનેને આવરી લે છે.

ઉદાહરણ તરીકે:

• તત્ત્વાર્થી સૂત્ર (આચાર્ય ઉમાસ્વાતી) મુખ્યત્વે કરણ અનુયોગનું શાસ્ત્ર છે.
• સમ્યક્ દર્શન, સમ્યક્ જ્ઞાન, સમ્યક્ ચારિત્ર વગેરે વિષયોની ચર્ચા અહીં થાય છે.

જૈન શાસ્ત્રોમાં ચાર અનુયોગ:

1. પ્રથમાનુયોગ – પૌરાણિક કથાઓ, પુરાણો.
2. કરણાનુયોગ – તત્વ વિજ્ઞાન, સિદ્ધાંત.
3. ચારણાનુયોગ – આચાર, વર્તન.
4. દ્રવ્યાનુયોગ – તત્વો અને દ્રવ્યોનું વર્ણન.

કરણે ચરણે અનુયોગ એ મુખ્યત્વે સૈદ્ધાંતિક (જ્ઞાન) અને પ્રયોગાત્મક (આચાર) બંને પાસાંઓના સંયોજન છે, જેને બહુવિધ ગ્રંથોમાં સમાવી લેવાયું છે. પ્રમુખ ગ્રંથો: તત્વાર્થી સૂત્ર, ગોમટસારા, સમયસાર, દ્રવ્યસંગ્રહ, પંચાસ્તિકાય વગેરે.

જો તમને વિશિષ્ટ ગ્રંથ કે વિષય વિશે વધુ જાણવું હોય તો કૃપા કરીને સ્પષ્ટ કરો.