“રસ પરિત્યાગ તપ” એટલે શું?

જૈન धर्मમાં ૧૨ તપ જણાવ્યા છે. તેમાં ૬ બાહ્ય (શારીરિક) તપ છે. એમાંનો એક તપ છે “રસ પરિત્યાગ” (રસ્ત્યાગ /રસ પરિત્યાગ તપ).

સરळ અર્થ

રસ પરિત્યાગ તપ = મનપસંદ, સ્વાદિષ્ટ, ઉશ્કેરનારું ખાવાપીવાનું છોડવું થોડીવાર માટે હોય કે લાંબા સમય માટે, ભાગમાં હોય કે પૂરેપૂરું.

જેમ કે:

• થોડા સમય માટે ખાંડ, મીઠાઈ, તળેલું, મસાલેદાર نہ લેવુ̃
• અથવા દૂધ, દહીં, ઘી, તેલ જેવા રસાળ પદાર્થો છોડી દેવા
• ક્યારેક તો સંપૂર્ણ ફીકું / બેસ્વાદ ખોરાક લેવામાં આવે, જેથી સ્વાદનો આસક્તિ ઓછો થાય.

કેમ કરવામાં આવે છે?

• જીભના સ્વાદ પરનો ચસકો ઓછો કરવા
• ઇન્દ્રિય-નિયંત્રણ માટે
• લોભ, ક્રોધ, માન, માયા જેવા કષાયોને શાંત કરવા
• ખાવાનું માત્ર શરીર ટકાવવા માટે છે, આનંદ-મજા માટે નથી – તે ભાવ જાગૃત કરવા.

જૈન શાસ્ત્ર મુજબ સ્થાન

• આ તપને બાહ્ય તપમાં ગણવામાં આવે છે.
• શ્રાવક (ઘરસ્ત) અને સાધુ–સાધ્વી, બન્ને પોતાની શક્તિ મુજબ કરી શકે.
• શ્વેતાંબર અને દિગંબર બન્ને પરંપરામાં અર્થ લગભગ એકસરખો છે, શબ્દોમાં થોડો ફેર હોય શકે (જયારે “રસત્યાગ”, “રસ-પરિત્યાગ” વગેરે નામથી ઓળખાય).

નાનો સાર

જેટલો રસ પરિત્યાગ વધારે, એટલો આત્મા તરફ વળેલો જીવનદૃષ્ટિ મજબૂત થાય છે, અને બંધન કરનાર કર્મો ધીમે ધીમે ઘટે છે.

વધારે વાંચવા માટે અહીં જોઈ શકો છો: