Awsarpini kal ke aachrya
“Avasarpinī kāl ke Āchārya” se sādhā arth hai: vartamān utrāvadī ardh‑cakra (Avasarpinī) meṅ Tīrthankaroṅ ke samay se le kar āj tak, Jain saṅgh ko śāstra, sādhanā aur ācār meṅ netṛtva dene wāle āchārya.
Sañkṣep meṅ samajhiye
Prārambhik paramparā (donōṁ paramparāoṅ meṅ sādhāraṇ svīkṛti)
- Gaṇadhara: Indrabhūti Gautam (Gautam Svāmī)
- Sudharma Svāmī
- Jambu Svāmī — antim Kevalī aur prārambhik paramparā ke śreṣṭh sthāpak
Iske bād, Digambar aur Śvetāmbara paramparā meṅ sthavirāvalī/ācārya‑paramparā ke vivaraṇ alag‑alag milte hain. Nīche donoṅ dr̥ṣṭikoṇ ko saṅkṣep meṅ diyā hai:
Śvetāmbara paramparā anusār (mukhya rūk)
- Prabhava → Śayyambhava → Yaśobhadra
- Saṃbhūti‑Vijaya aur Bhadrabāhu (antim Śruta‑kevalī ke rūp meṅ mānyatā)
- Sthūlabhadra (yāhāṅ Digambar dr̥ṣṭi se mat‑bhed hai)
- Pūrvottar yug meṅ prasiddh Āchārya: Haribhadrasūri, Hemacandrasūri, ādi
Digambar paramparā anusār (mukhya rūk)
- Bhadrabāhu (antim Śruta‑kevalī) — saṅgh kā dakṣiṇ Bhārat kī or gaman kā varṇan
- Agle yug meṅ mahan Āchārya: Kundakunda, Samantabhadra, Umāsvāmī/Umāsvāti (Tattvārth‑sūtra), Pūjyapāda, Akalaṅka, Vidyānanda, Prabhācandra, ādi
- Ādhunik yug tak kī paramparā meṅ anek śreṣṭh Āchārya (udāharaṇ: Āchārya Vidyāsāgar jī) — vistārīt rekhā‑citra dekhēṅ:
Dharmārth spaṣṭīkaraṇ
- “Tīrthankar” aur “Āchārya” alag pad hain. 24 Tīrthankar Avasarpinī meṅ āye, par saṅgh‑vyavasthā ko calāne aur śāstra‑śikṣaṇa kā pramukh dayitva āchārya pad ne nibhāyā.
- Donoṅ paramparāoṅ meṅ Sthūlabhadra, granthon kī saṃrakṣā, aur kuchh itihāsik kṛm meṅ mat‑bhed miltā hai; islie upar donoṅ rītioṅ ko alag‑alag roop se batāyā gayā hai.
- Kal‑cakra aur Āra ko aur spaṣṭ dekhne ke lie:
Yah sirf mūl rūprekhā hai; poorn “sthavirāvalī/ācārya‑paramparā” ko kram se dekhne ke lie upar diyā gayā Āchārya‑chart sandarbh upyog kareṅ.