અહીં “પaryuṣaṇ” ના 5મા દિવસે સાંજે કરવા માટેનું શ્વેતાંબર દૈનિક પ્રતિક્રમણ (સરળ ગુજરાતી માર્ગદર્શિકા) સંક્ષેપમાં આપ્યું છે. પદ્ધતિ ગચ્છ/પંથ મુજબ થોડું ફેરફાર થાય છે; તમારા ઉપાશ્રય/આચાર્ય મુજબ જ અનુસરો.

મુખ્ય ભાવ

• ક્ષમા, સ્વઅલોચના, પાપક્ષય અને સમ્યક્ જીવન તરફ પ્રતિબદ્ધતા.
• જે પણ જિવો સાથે દોષ થયો હોય, સાચા હૃદયથી “મિચ્છામિ દુક્કડં” કહી ક્ષમા માગવી.

ક્રમ (સારાંશ) 1) मंगलाचरण - నమోక्कार મંત્ર। અર્થ: સર્વ સિદ્ધિદાતા પંચ પરમેષ્ઠિને નમન – મોહક્ષય તરફ લઈ જનાર. 2) સમાયક (સ્થિર ભાવ) - “इच्छामि खमसणं” કહી સમાયકમાં બેસવું; દશ પ્રકારના અણુવ્રતોને નિષ્ઠા. 3) ઇર્યાવાહી કિયમ (ગતિમાં થયેલા હિંસા-દોષની માફી) - “इरियावहियं… तस्स उत्तरी…” - અર્થ: ચાલતા-ફરતા અજ્ઞાત દોષો માટે ક્ષમાયાચના. 4) અલોચના અને પ્રતિક્રણ - ભૂલોના સ્વીકાર માટે “अन्नत्थ अप्पत्तिकम्मं…” - “करेमि भन्ते…” દ્વારા આજના-અજ્ઞાત દોષોની અલોચના. 5) લોગસ્સા/ઉજ્જોયગરે, “नमुत्थुणं”, “जइ विहराय” - અર્થ: અરીહંત-સિદ્ધ-આચાર્ય-ઉપાધ્યાય-સાધુના ગુણસ્મરણથી પાપક્ષય. 6) પ્રતિખ્યાન (સંકલ્પ) - અહિંસા, સત્ય, અપરિગ્રહ વગેરેમાં દૃઢ નિયત; રાત્રીભોજન/જળનિષેધનો નિયમ. 7) કાયોત્સર્ગ (ખામસમણો) - સ્થિર થઈ આત્મ-સ્મરણ: “खामेमि सव्व जीवो…” - અર્થ: “હું સર્વ જિવોને ક્ષમા કરું છું; સર્વ જિવો મને ક્ષમા કરે.” 8) સમાપ્તિ - “मिच्छामि दुक्कडं” – મેં કહેલી/કરીેલી ભૂલ વ્યર્થ થાઓ; ક્ષમા કરશો.

થોડા મુખ્ય સૂત્રો (ગુજરાતી લખાણ સાથે અર્થ)

• “इच्छामि खमसणं.” અર્થ: હું ક્ષમા માંગું છું.
• “तस्स उत्तरी करणं समणो…” અર્થ: અજ્ઞાત દોષોનું ઉત્તરણ કરું છું.
• “खामेमि सव्व जिवा, सव्वे जिवा खमंतु मे; मित्ति मे सव्व भुएसु, वेरं मज्झ न केणइ.”

અર્થ: હું સર્વ જીવોને ક્ષમા કરું છું, સર્વ જીવો મને ક્ષમા કરે; બધા પ્રાણીઓ મારા મિત્ર છે, કોઈ સાથે વૈર નથી.

• “मिच्छामि दुक्कडं.” અર્થ: મારા દ્વારા થયેલ દુષ્કૃત્ય ક્ષમ્ય બને.

નોંધ (પરંપરા વિષે)

• શ્વેતાંબર પર્યુષણ 8 દિવસનું છે; દૈનિક પ્રતિક્રમણનો પાઠ એકસરખો રહે છે, અંતે ક્ષમાયાચના વધે છે.
• દિગંબરોમાં આજકાલ દશલક્ષણ પર્વ (10 દિવસ) મનાય છે; પધ્ધતિ અને સૂત્રો અલગ છે. દિગંબર શૌચ/સત્ય/સંયમ વગેરે દિનવિશેષ ગુણધ્યાન કરે છે; પોતાના પંથની પદ્ધતિ અનુસરો.

ઉપયોગી સંક્ષિપ્ત વાંચન

• પર્યુષણના દિવસોની ભાવના પર સંક્ષિપ્ત માર્ગદર્શિકા:
• પર્યુષણ દરમ્યાન શું કરવું/ટાળવું (વ્રત-નિયમ):

શુદ્ધોચ્ચાર અને સંપૂર્ણ પાઠ માટે પોતાના ઉપાશ્રયની મંજૂર “પ્રતિક્રમણ પાઠ” પુસ્તિકા/પદ્ધતિ જ અનુસરો. મિચ્છામિ દુક્કડં.