“મારા માં સંપૂર્ણ શ્રુતજ્ઞાન સમાવી જાય” એવો ભાવ સુંદર છે, પરંતુ જૈન દર્શન મુજબ એક મૂલ્યવાન સ્પષ્ટતા જરૂરી છે:

• શ્રુતજ્ઞાન (Shruta‑jnāna) એ પરોક્ષ જ્ઞાન છે—આગમ, ઉપદેશ, શબ્દો/લિપિ દ્વારા प्राप्त થાય છે. તે પૂર્ણ (અનંત/અખંડ) નથી. સંપૂર્ણ અને અનંત જ્ઞાન માત્ર કેવળજ્ઞાન (Kevala‑jnāna) છે, જે અરીહંત ભગવાનને હોય છે. એટલે “સંપૂર્ણ જ્ઞાન” કહેવું હો તો તે કેવળજ્ઞાન માટે છે; શ્રુતજ્ઞાન માટે યોગ્ય ભાવ “મારી અંદર શ્રુતજ્ઞાન વધે, નિષ્ણાત અને નિર્મલ બને” એવો રાખવો શ્રેયસ્કર છે.

શ્રુતજ્ઞાનનું સાર

• અર્થ: આગમ/ગુરુ‑ઉપદેશથી મળતું શાસ્ત્રીય જ્ઞાન.
• સ્થાન: પાંચ જ્ઞાનમાં બીજું—મતિ, શ્રુત, અવધી, મનઃપર્યય, કેવળજ્ઞાન.
• બંધકર્મ: જ્ઞાનાવરણીય કર્મોમાં “શ્રુતજ્ઞાનાવરણ” તેની શુદ્ધિ/વિસ્થારને ઢાંકે છે; સમવર‑નિર્જરા વડે તે ક్షય/ઉપશમ પામે છે.

પરંપરાગત બંને મત

• દિગંબર અને શ્રુતમ્બર—બંનેમાં શ્રુતજ્ઞાનની વ્યાખ્યા એકસરખી (શાસ્ત્ર/શબ્દ પરથી મળતું પરોક્ષ જ્ઞાન). ભિન્નતા માત્ર ગ્રંથ‑પરંપરા/આગમોની યાદીમાં છે; સિદ્ધાંતમાં “શ્રુતજ્ઞાન પૂર્ણ નથી; પૂર્ણતા માત્ર કેવળજ્ઞાનમાં”—આ મર્યાદા બંને સ્વીકારે છે.

શ્રુતજ્ઞાન વૃદ્ધિ માટે વ્યવહારુ જૈન માર્ગ

• સમ્યક્ દર્શન મજબૂત કરો (ત્રિરત્ન આધાર).
• દૈનિક સ્વાધ્યાય: આગમ/તત્ત્વચર્ચા, પાઠન‑પાઠન, પ્રશ્નોત્તરી.
• ગુરુ‑વંદના અને વિનય: શાસ્ત્ર‑ગુરુ પ્રત્યે ભાવથી શ્રવણ.
• પ્રયશ્ચિત‑પ્રતિક્રમણ: દોષક્ષયથી જ્ઞાનાવરણ ક્ષીણ થાય.
• અનુકૂળ વર્તન: અહિંસા, સત્ય વગેરે વ્રતોનું પાલન—સમવર વધે.
• નિર્વિકાલ અભ્યાસ: સાંભળેલું મતિ‑ચિંતન‑અર્થગ્રહણ‑નિર્ધારણથી “શ્રુત” શુદ્ધ બને.

સંક્ષિપ્ત મંત્રભાવ (ભાવના)

• “મમ સમ્યક્ દર્શન‑જ્ઞાન‑ચરિત્ર વઘે; શ્રુતજ્ઞાન નિર્મલ બને; જ્ઞાનાવરણક્ષયથી આત્મપ્રકાશ વધે.”

(આ પ્રાર્થના પરंपરાગત જૈન ભાવનાઓ મુજબ રાખો; “સંપૂર્ણ” શબ્દનો ઉપયોગ કેવળજ્ઞાન માટે જ કરવો.)